Το 2026 βρήκε τους Ιρανούς της διασποράς με κομμένη την ανάσα, καθώς οι τηλεοπτικές εικόνες από το Ιράν τροφοδοτούσαν ελπίδες για μια αλλαγή που φαινόταν ακατόρθωτη εδώ και δεκαετίες. Πολλοί ήλπιζαν ότι αυτή θα ήταν η ιστορική στιγμή που το θεοκρατικό καθεστώς, το οποίο από το 1979 κρατάει τη χώρα αιχμάλωτη, θα κατέρρεε επιτέλους. Η υπόσχεση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για βοήθεια προς τον «γενναίο ιρανικό λαό» αναζωπύρωσε τα όνειρα για απελευθέρωση. Κάποιοι έτοιμοι να επιστρέψουν στην πατρίδα, άλλοι βασανίζονταν από ενοχές για παλιότερες αμφιβολίες προς τους συμπατριώτες τους, ειδικά μετά τις άγριες καταστολές που ακολούθησαν το κίνημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» του 2022.
Οι νέες αναταραχές έσπασαν κάθε προηγούμενο σε διάρκεια και έκταση. Η βίαιη καταστολή ήταν ασύλληπτη: πραγματικά πυρά και φημολογούμενα χημικά όπλα κατά άοπλων, εισβολές σε νοσοκομεία για τη σύλληψη τραυματισμένων, διακοπές διαδικτύου, ενώ εμφανίστηκαν ακόμη και αναφορές για ξένους μισθοφόρους στο πλευρό των δυνάμεων ασφαλείας. Τα πλάνα που διαρρέουν μοιάζουν με σκηνές πολέμου, ενώ σύμφωνα με διεθνή πρακτορεία, μόνο σε δύο μέρες οι νεκροί διαδηλωτές ενδέχεται να φτάνουν και τους 37.500, με τους υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων να φοβούνται ότι τα θύματα είναι πολλαπλάσια. Μαζικές εκτελέσεις κρατουμένων αποκαλύφθηκαν μόλις περιορισμένα επανήλθε η ηλεκτρονική επικοινωνία. Πολλοί ήδη χαρακτηρίζουν τη σφαγή των διαδηλωτών ως τη μεγαλύτερη της σύγχρονης ιστορίας σε δρόμους.
Παρά τις αρχικές διαβεβαιώσεις, ο Τραμπ εξαίρεσε κάθε στρατιωτική εμπλοκή, δηλώνοντας αναληθώς ότι το καθεστώς είχε υπακούσει στις συστάσεις των ΗΠΑ και σταμάτησε τις δολοφονίες. Ωστόσο, οι εκτελέσεις και η βία συνεχίστηκαν, βυθίζοντας τους Ιρανούς στην απόγνωση. Το πιο κρίσιμο ερώτημα πλέον είναι πώς θα αποφευχθεί μια ακόμη αποτυχημένη εξέγερση στην Ιστορία και πώς το καθεστώς δεν θα μείνει αλώβητο.
Στο κέντρο της συζήτησης βρίσκονται δύο κορυφαία ζητήματα. Πρώτον, το αίτημα για διεθνή στρατιωτική επέμβαση. Ένα μεγάλο μέρος των Ιρανών πλέον αμφισβητεί αν οι εσωτερικές διαδηλώσεις αρκούν για να ρίξουν ένα καθεστώς που δεν διστάζει να χρησιμοποιήσει ωμή βία. Κυρώσεις, διπλωματικές πιέσεις, ακόμα και ο χαρακτηρισμός των Φρουρών της Επανάστασης ως τρομοκρατών, απέτυχαν να φέρουν ουσιαστικές αλλαγές. Όλο και περισσότεροι, που κάποτε τάσσονταν κατά της διεθνούς εμπλοκής, τώρα αλλάζουν στάση∙ άλλοι επικαλούνται το «δικαίωμα προστασίας» (R2P), άλλοι θέτουν θέματα διεθνούς ασφάλειας, ιδίως λόγω των απειλών του Ιράν κατά αμερικανικών και ισραηλινών στόχων. Η ταχύτατη συναρμολόγηση συμμαχίας υπό ΗΠΑ δείχνει ότι η παρέμβαση δεν έχει αποκλειστεί.
Δεύτερον, τίθεται το ζήτημα της ηγεσίας. Μέχρι πρόσφατα, η απουσία κεντρικής ηγεσίας θεωρούνταν πλεονέκτημα για το κίνημα, τώρα όμως όλο και περισσότεροι συμφωνούν ότι χωρίς έναν σαφή ηγέτη, η μετάβαση και μια πιθανή διεθνής υποστήριξη δυσχεραίνονται πολύ. Ο Ρεζά Παχλαβί, με παρελθόν συνδεδεμένο με τη δυναστεία προ του 1979, έχει έρθει στο προσκήνιο ως πρόσωπο που θα μπορούσε να συγκεντρώσει γύρω του ευρεία στήριξη, τουλάχιστον για μια μεταβατική περίοδο. Αν και οι απόψεις γι’ αυτόν είναι ανάμεικτες, αρκετοί θεωρούν ότι μπορεί να ενώσει όσους θέλουν ριζική αλλαγή.
Το αύριο του Ιράν παραμένει ένα επικίνδυνο αίνιγμα. Το μόνο βέβαιο είναι ότι, μετά το πρωτοφανές ματωμένο κύμα καταστολής, το καθεστώς έχει υποστεί ανεπανόρθωτο πλήγμα στη νομιμοποίησή του τόσο εντός όσο και εκτός των συνόρων.
