Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται ενώπιον μίας ιστορικής στροφής, καθώς καλείται να επαναπροσδιορίσει τη θέση και τις στρατηγικές της στη σύγχρονη γεωπολιτική σκηνή, όπου το παραδοσιακό δίπολο Δύσης και υπολοίπου κόσμου χάνει τη δυναμική του. Οι ταχύτατες εξελίξεις και η άνοδος χωρών του Παγκόσμιου Νότου διαμορφώνουν νέα δεδομένα, με τις αναδυόμενες δυνάμεις να διεκδικούν όλο και πιο ενεργό ρόλο στο διεθνές σύστημα, φέρνοντας στο προσκήνιο πολυμορφία προσεγγίσεων και ένα πιο σύνθετο παγκόσμιο σκηνικό.
Η εμμονή σε δυτικά αφηγήματα, όπως η φιλελεύθερη δημοκρατία και τα κοινά ευρωπαϊκά πρότυπα, φαίνεται να μην αρκεί πλέον. Πολλές χώρες υποδέχονται τις ευρωπαϊκές παροτρύνσεις για αλλαγή με επιφύλαξη, επικαλούμενες ανισότητες, ιστορικές μνήμες αλλά και την αίσθηση ότι τα δυτικά πρότυπα δεν ταιριάζουν παντού. Οι ελίτ του Παγκόσμιου Νότου, συχνά, υιοθετούν έναν πιο προσεκτικό ρεαλισμό, εστιάζοντας στην ανεξαρτησία, την πρόοδο, τη συνεργασία και όχι κατ’ ανάγκη στην υιοθέτηση ξένων αξιών.
Το μήνυμα είναι σαφές: η Ευρώπη πρέπει να περάσει από το μονοφωνικό μοντέλο επιβολής αρχών, στην οικοδόμηση γέφυρας με βάση τον ανοιχτό διάλογο, τον αμοιβαίο σεβασμό και την ουσιαστική αναγνώριση της διαφορετικότητας. Αυτό αποτελεί καθοριστική αλλαγή που μετατοπίζει το βάρος από την απλή προώθηση της εικόνας και των προτύπων, σε πραγματική, διαδραστική ανταλλαγή απόψεων μεταξύ οργανισμών, κοινωνιών πολιτών και ακαδημαϊκών κοινοτήτων από όλον τον πλανήτη.
Στόχος πρέπει να γίνει η δημιουργία χώρων όπου οι φωνές όλων ακούγονται ισότιμα – στοιχεία αναγκαία για την αντιμετώπιση κρίσιμων παγκόσμιων ζητημάτων, όπως η κλιματική αλλαγή, η υγεία, οι οικονομικές ανισότητες και τα προσφυγικά κύματα. Οι μονομερείς επιλογές έχουν πλέον περιορισμένη αποτελεσματικότητα και η συλλογική δράση κρίνεται ως η μόνη διέξοδος.
Η νέα στρατηγική εμπλοκής της Ευρώπης θα βασίζεται στη συνεργασία με εταίρους από όλους τους τομείς και την ενεργή συνδιαμόρφωση λύσεων – με την ΕΕ να αξιοποιεί τον ρόλο του αξιόπιστου συνομιλητή, διευκολύνοντας τον διάλογο σε μια εποχή ραγδαίων αλλαγών και αβεβαιότητας, όπου η εμπιστοσύνη αποτελεί το μεγαλύτερο κεφάλαιο.
Το άρθρο υπογράφει ο Χρήστος Α. Φραγκονικολόπουλος, καθηγητής Διεθνών Σχέσεων & ΜΜΕ και πρόεδρος του Τμήματος Δημοσιογραφίας & ΜΜΕ του ΑΠΘ.
