Ένα άλυτο μυστήριο των Μάγια αποκαλύφθηκε στην Ουκανάλ της Γουατεμάλας! Έξι ολόκληρα χρόνια αφιέρωσε ο Jean Tremblay, υπό την επίβλεψη της καθηγήτριας Christina Halperin του Πανεπιστημίου του Μόντρεαλ, ερευνώντας πώς οι Μάγια διαχειρίζονταν το πολύτιμο νερό σε μία από τις μεγαλύτερες πόλεις τους. Η συνδυαστική ανάλυση γεωχημείας και παλαιολιμνολογίας έφερε στο φως εντυπωσιακά στοιχεία τόσο για τον κοινωνικό διαχωρισμό όσο και για τους κινδύνους της χημικής ρύπανσης.
Τρεις δεξαμενές μελετήθηκαν σε βάθος: η Aguada 2, προορισμένη για τα ανώτερα κοινωνικά στρώματα, η πιο ταπεινή Aguada 3 και η Piscina 2, που συνδεόταν άμεσα με το αποχετευτικό σύστημα. Τα ιζήματα αποκαλύπτουν ότι, για σχεδόν 1.500 χρόνια, το νερό της Ουκανάλ παρέμενε ελεύθερο από βακτήρια και βιολογικούς ρύπους χάρη στον εξαιρετικό υδραυλικό σχεδιασμό, ακόμα και τη στιγμή που άλλες πόλεις των Μάγια υπέφεραν από μόλυνση.
Όμως, κάτω από αυτή την τελειότητα, κρυβόταν το απρόσμενο: ο υδράργυρος. Οι δεξαμενές εμφάνιζαν υψηλές συγκεντρώσεις του τοξικού στοιχείου, πολύ πάνω από τα επιτρεπτά όρια. Η αιτία βρέθηκε στην ευρεία χρήση του κιννάβαρι – της κόκκινης χρωστικής με βάση τον υδράργυρο, σύμβολο αίματος και ζωής για τους Μάγια, που χρησιμοποιούνταν σε τελετές, σκεύη και ταφές. Η ουσία αυτή διέφευγε από τα συστήματα φιλτραρίσματος και, με τη βοήθεια των βροχών, κατέληγε στο νερό που έπιναν όλοι, ανεξαρτήτως τάξης.
Ο έλεγχος των κυανοβακτηρίων ήταν αξιοθαύμαστος: οι Μάγια αναγνώριζαν το πρόβλημα και το αντιμετώπιζαν, γεγονός που επέτρεψε στην Ουκανάλ να έχει πόσιμο νερό όταν άλλες περιοχές καταστρέφονταν από φυκοειδείς εξάρσεις. Φυσικά φίλτρα με πέτρες, σκιά από φυτά στην περίμετρο, και ελάχιστα ίχνη ανθρώπινων αποβλήτων αποδεικνύουν την προχωρημένη τεχνογνωσία τους – ειδικά στην Aguada 2. Στον αντίποδα, η Aguada 3 λειτούργησε περισσότερο ως χωματερή, με διάσπαρτα κεραμικά και ταφικά κατάλοιπα.
Το τραγικό παράδοξο; Ενώ οι ορατοί ρύποι εξουδετερώθηκαν, ο υδράργυρος παρέμεινε αδιόρατος και επικίνδυνος. Κανείς δεν μπορούσε να τον διακρίνει στο νερό ή να γνωρίζει την απειλή. Όλα αυτά φέρνουν στο φως τα όρια της ανθρώπινης γνώσης σε έναν πολιτισμό που κατόρθωσε να αντέξει δύο χιλιετίες, αντιμετωπίζοντας καθημερινά όσα έβλεπε, αλλά όχι όσα κρύβονταν κάτω από την επιφάνεια.
