Ένα αναπάντεχα διατηρημένο απολίθωμα που εντοπίστηκε στην Κίνα αποκαλύπτει ότι οι πρώτοι θαλάσσιοι σπόγγοι εμφανίστηκαν νωρίτερα απ’ ό,τι πίστευε η επιστημονική κοινότητα – όμως, το σώμα τους ήταν τόσο μαλακό ώστε δεν άφησαν εύκολα ίχνη στο γεωλογικό παρελθόν.
Οι σπόγγοι, αν και μοιάζουν εξαιρετικά απλοί οργανισμοί χωρίς εγκέφαλο ή πεπτικό σύστημα, μέχρι σήμερα θεωρούνταν ότι εμφανίστηκαν πριν 700 εκατομμύρια χρόνια. Όμως, όλα τα υπάρχοντα απολιθώματα τοποθετούσαν την πρώτη τους παρουσία στα 540 εκατομμύρια χρόνια πριν, αφήνοντας ανεξήγητο κενό 160 εκατομμυρίων ετών στην εξέλιξη της Γης.
Το απολίθωμα που φωτίζει το παρελθόν
Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Nature, ο γεωβιολόγος Shuhai Xiao από το Virginia Tech και η ομάδα του προσδιόρισαν ένα απολίθωμα ηλικίας 550 εκατομμυρίων ετών. Αυτό το μοναδικό εύρημα, τοποθετημένο ακριβώς στη «χαμένη» εποχή, στηρίζει την άποψη ότι οι πρώτοι σπόγγοι στερούταν ανόργανες δομές, κάνοντας σχεδόν αδύνατη τη διατήρησή τους ως απολιθώματα.
Αυτή η ανακάλυψη λύνει ένα διαχρονικό μυστήριο που μπέρδευε βιολόγους και παλαιοντολόγους.
Η εξαφάνιση των απολιθωμάτων εξηγείται
Οι επιστήμονες ανέλυαν το «μοριακό ρολόι» της εξέλιξης, εκτιμώντας την εμφάνιση των σπόγγων πριν από 700 εκατομμύρια χρόνια. Τα βράχια όμως αυτής της περιόδου δεν αποκάλυπταν σαφή απολιθώματα, δημιουργώντας έντονες συζητήσεις στην επιστημονική κοινότητα. Πλέον, η τωρινή ανακάλυψη προσθέτει σημαντικό κρίκο στην κατανόηση της εξέλιξης των πρώτων ζώων, απαντώντας έτσι σε ερωτήματα που απασχολούσαν ακόμα και τον Δαρβίνο.
Ανακάλυψη στις όχθες του Γιανγκτσέ
Ο Xiao βρήκε το απολίθωμα πέντε χρόνια πριν, όταν του έστειλαν φωτογραφία ενός ασυνήθιστου δείγματος από τον ποταμό Γιανγκτσέ. «Δεν είχα δει ποτέ κάτι όμοιο», εξήγησε, αναγνωρίζοντας άμεσα το ιδιαίτερο της ανακάλυψης.
Εξετάζοντας με διεθνή ομάδα όλες τις πιθανότητες, απέκλεισαν όλες τις γνωστές θαλάσσιες μορφές εκτός από έναν άγνωστο αρχαίο σπόγγο – ο οποίος δεν έμοιαζε με τίποτα γνωστό.
Τι απέγιναν τα ίχνη των πρώτων σπόγγων
Παλαιότερη εργασία της ομάδας Xiao είχε τεκμηριώσει πως οι προϊστορικοί σπόγγοι δεν διέθεταν τα σκληρά «σπικύλες» που γνωρίζουμε σήμερα. Αντιθέτως, ο σκελετός τους αποτελούνταν από μαλακά, οργανικά υλικά, τα οποία διατηρούνται απολιθωμένα μόνο σε ιδιαίτερα σπάνιες περιπτώσεις.
Η επιστημονική ομάδα κατάφερε τελικά να εντοπίσει έναν τέτοιο σπάνιο οργανισμό διατηρημένο σε επίπεδο στρώμα ασβεστολίθου, ιδανικό για τη διατήρηση μαλακών οργανισμών, γεγονός που επιβεβαίωσε τις υποθέσεις τους για την εξέλιξη της ζωής πριν εφευρεθούν τα σκληρά μέρη.
Ένα απρόσμενο, καινοτόμο μοτίβο
Το απολίθωμα προκάλεσε έκπληξη χάρη στον ιδιαίτερο σχεδιασμό του – ένα πλέγμα από τακτικά κουτιά που παραπέμπει σε ορισμένα γυάλινα σφουγγάρια.
Ακόμη πιο εντυπωσιακό ήταν το μέγεθος: «Περίμενα οι πρώτοι σπόγγοι να είναι μικροσκοπικοί», ανέφερε ο Alex Liu από το Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ. Το δείγμα όμως έφτανε τα 38 εκατοστά και διέθετε πολύπλοκη κωνική κατασκευή, κάτι που ανέτρεψε πολλά απ’ όσα πίστευαν οι ειδικοί μέχρι σήμερα.
Νέα δεδομένα στην αναζήτηση προϊστορικής ζωής
Το μοναδικό αυτό απολίθωμα συμπληρώνει ένα ζωτικό κεφάλαιο στην εξέλιξη της ζωής και ωθεί τους επιστήμονες να επαναπροσδιορίσουν τον τρόπο που αναζητούν τα προϊστορικά ίχνη ζωής. Αν, τελικά, οι πρώτοι σπόγγοι ήταν μαλακοί και όχι γυάλινοι, τότε αμέτρητα αρχαία είδη μπορεί να χάθηκαν χωρίς να αφήσουν κανένα αποτύπωμα στη Γη.
«Αυτή η ανακάλυψη μας ωθεί να εξετάζουμε με νέο βλέμμα τα αρχαιότερα απολιθώματα», σχολίασε στο τέλος ο Shuhai Xiao, παρουσιάζοντας ένα νέο παράθυρο στην προκαταρκτική ιστορία της ζωής.
