Απίστευτη γεωλογική ανατροπή στην καρδιά του Αιγαίου! Μια διεθνής ομάδα ερευνητών φέρνει στο φως μια άγνωστη μέχρι σήμερα τεκτονική δομή ακριβώς κάτω από το ηφαίστειο Κολούμπο της Σαντορίνης, αλλάζοντας τα δεδομένα για τα ενεργά ηφαιστειακά συστήματα της Ευρώπης. Η αποκάλυψη παρουσιάστηκε πρόσφατα στο επιστημονικό περιοδικό Geochemistry, Geophysics, Geosystems της Αμερικανικής Γεωφυσικής Ένωσης.
Η μελέτη αξιοποίησε πρωτοποριακά σεισμικά δεδομένα αλλά και τα αποτελέσματα των γεωτρήσεων του διεθνούς project IODP Expedition 398, αποκαλύπτοντας τη λεγόμενη Τάφρο του Κολούμπου – μία τεκτονική ζώνη που εκτείνεται βορειοανατολικά της Σαντορίνης και συνδέεται άμεσα με τη δημιουργία του υποθαλάσσιου ηφαιστείου Κολούμπο και των γύρω ηφαιστειακών σχηματισμών.
Όπως σημειώνει η Εύη Νομικού, καθηγήτρια Γεωλογικής Ωκεανογραφίας στο ΕΚΠΑ, τα ευρήματα φωτίζουν για πρώτη φορά τον μηχανισμό που συνδέει τη γεωδυναμική παραμόρφωση με την ηφαιστειακή εξέλιξη στην περιοχή. Η επιστημονική ομάδα, μέσω συνδυασμού εξειδικευμένων γεωφυσικών μεθόδων, κατέδειξε ότι πριν περίπου 330.000 χρόνια σημειώθηκε ραγδαία αύξηση της τεκτονικής διάτασης, με αποτέλεσμα να επιταχυνθεί η δημιουργία και εξέλιξη των ηφαιστειακών συστημάτων.
Λίγο πριν τη δημιουργία του Κολούμπου και τις καταστροφικές εκρήξεις που γέννησαν τη σημερινή καλδέρα της Σαντορίνης, τα στοιχεία δείχνουν ότι τα ηφαιστειακά κέντρα δεν δημιουργήθηκαν πάνω στα κύρια ρήγματα – όπως πίστευαν παλιότερα οι επιστήμονες – αλλά μέσα στην ίδια την Τάφρο του Κολούμπου, όπου ο φλοιός είχε κατακερματιστεί δραστικά, ανοίγοντας δρόμους για την κίνηση του μάγματος.
Η μελέτη συνδέει επίσης τις ξαφνικές αλλαγές στη σεισμικότητα και τη ροή μάγματος με το ιστορικό των μεγάλων εκρήξεων: μέχρι και 250.000 χρόνια πριν, η δραστηριότητα ήταν πιο ήπια, όμως ακολούθησαν εκρήξεις-ορόσημα που άλλαξαν ολοκληρωτικά το γεωγραφικό ανάγλυφο της Σαντορίνης και συνολικά του νοτίου Αιγαίου.
Επιπρόσθετα, τα νέα ευρήματα υποδεικνύουν ότι η Τάφρος του Κολούμπου πιθανότατα εκτείνεται κάτω και από τον βόρειο τμήμα της καλδέρας της Σαντορίνης, δημιουργώντας μία ενιαία γεωδυναμική δομή. Η σημασία αυτής της ανακάλυψης γίνεται ακόμη μεγαλύτερη αν σκεφτεί κανείς τη σεισμική κρίση του 2025 στις Κυκλάδες, που αναζωπύρωσε το επιστημονικό ενδιαφέρον για τους σχετικούς μηχανισμούς υπό το έδαφος.
Όπως τονίζει η Εύη Νομικού, αυτού του είδους η ερευνητική δουλειά είναι καθοριστική για να κατανοήσουμε πώς αλληλεπιδρούν τεκτονική και ηφαιστειακή δραστηριότητα σε ένα από τα πλέον ενεργά ηφαιστειακά συστήματα της Ευρώπης – δίνοντας νέα διάσταση στη γεωδυναμική ιστορία του Αιγαίου και προκαλώντας παγκόσμιο δέος στους επιστήμονες και όχι μόνο.
