Η τεχνητή νοημοσύνη ανοίγει νέους δρόμους στην εξερεύνηση του σύμπαντος
Η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης προκαλεί τεράστια αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο οι επιστήμονες ερευνούν τις βαθύτερες αλήθειες της φυσικής, αλλάζοντας δραστικά το τοπίο στη διεθνή επιστημονική σκηνή. Ο νέος γενικός διευθυντής του CERN, καθηγητής Mark Thomson, που αναλαμβάνει καθήκοντα την 1η Ιανουαρίου 2026, επισημαίνει πως οι αλγόριθμοι μηχανικής μάθησης προσφέρουν ανεπανάληπτες τεχνικές στη φυσική των σωματιδίων – συγκρίσιμες με τις AI που αποκάλυψαν τη δομή των πρωτεϊνών, επίτευγμα που τιμήθηκε με το Νόμπελ Χημείας σε επιστήμονες της Google DeepMind.
Στον Μεγάλο Επιταχυντή Αδρονίων (LHC), η τεχνητή νοημοσύνη ήδη εφαρμόζεται για την ανίχνευση ασυνήθιστων φαινομένων που φωτίζουν τη διαδικασία με την οποία τα σωματίδια απέκτησαν μάζα μετά τη Μεγάλη Έκρηξη, αλλά και τις πιθανότητες για τη μακροπρόθεσμη σταθερότητα του σύμπαντος.
Την ίδια στιγμή, το CERN σχεδιάζει τον Future Circular Collider, έναν νέο τεράστιο επιταχυντή μήκους 90 χιλιομέτρων. Παρά τις αμφιβολίες που ακολούθησαν την ανακάλυψη του μποζονίου Higgs το 2012, ο Thomson τονίζει ότι η AI δίνει νέα πνοή στην αναζήτηση της φυσικής πέρα από το Καθιερωμένο Πρότυπο.
Η μεγάλη αναβάθμιση του LHC μετά το 2030 θα αυξήσει τη δέσμη σωματιδίων δέκα φορές, επιτρέποντας για πρώτη φορά λεπτομερείς παρατηρήσεις του μποζονίου Higgs — του περίφημου «σωματιδίου του Θεού» που δίνει μάζα στα πάντα και κρατά ενωμένο το σύμπαν. Ο Thomson αποκαλύπτει πως η προσπάθεια εστιάζει πλέον στην παραγωγή δύο μποζονίων Higgs ταυτόχρονα: κάτι που μέχρι πριν πέντε χρόνια φάνταζε αδύνατο, όμως τώρα θεωρεί βέβαιο ότι θα επιτευχθεί.
Η μέτρηση της λεγόμενης αυτοσύζευξης Higgs, δηλαδή του τρόπου με τον οποίο το μποζόνιο Higgs δίνει μάζα στον εαυτό του, είναι καθοριστική για να κατανοηθεί το πρώτο τρισεκατομμυριοστό του δευτερολέπτου μετά τη Μεγάλη Έκρηξη. Αν τα αποτελέσματα αποκλίνουν από τις προβλέψεις, σύμφωνα με τον Thomson, ίσως πρόκειται για μια επιστημονική αποκάλυψη τεράστιας σημασίας. Παρ’ όλα αυτά, οι πιθανότητες καταστροφής του σύμπαντος είναι αμελητέες, καθώς κάτι τέτοιο θα συνέβαινε σε απίστευτα μακρινό χρονικό ορίζοντα.
Τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης χρησιμοποιούνται πλέον σε κάθε στάδιο των πειραμάτων του LHC, από τη συλλογή έως την ανάλυση των δεδομένων. Όπως σημειώνει η Dr Katharine Leney από το πείραμα Atlas, η AI επιτρέπει στους επιστήμονες να ανιχνεύουν 40 εκατομμύρια συγκρούσεις το δευτερόλεπτο και να εντοπίζουν σε κλάσματα δευτερολέπτου τα σημαντικότερα γεγονότα — επίτευγμα που ξεπερνά κάθε προσδοκία του παρελθόντος.
Η προσδοκία πλέον είναι ότι ο LHC θα μπορέσει να εντοπίσει ακόμη και σωματίδια σκοτεινής ύλης, παρατηρώντας τα πιο απροσδόκητα δεδομένα χάρη στις προηγμένες δυνατότητες της AI. “Αντί να ψάχνουμε για το αναμενόμενο, εστιάζουμε στα ανεξήγητα σήματα,” συνοψίζει ο Thomson, υπαινισσόμενος πως ίσως μια νέα αλήθεια σχετικά με το σύμπαν είναι προ των πυλών.
