Το τέλος μιας εποχής σηματοδοτήθηκε στο πρόσφατο Νταβός, όπου επισήμως έκλεισε ο κύκλος της μεταπολεμικής διεθνούς τάξης με τις ΗΠΑ ως πρωταγωνιστή και υπερασπιστή των παγκόσμιων κανόνων. Ο πρωθυπουργός του Καναδά, Κάρνεϊ, αποτύπωσε το νέο δίλημμα με τα εξής λόγια: «Κάποια κράτη προσπαθούν να συμμορφώνονται ελπίζοντας ότι αυτό θα τους προσφέρει ασφάλεια. Δεν θα συμβεί». Ποιες χώρες της Δύσης καλούνται λοιπόν να διαλέξουν ανάμεσα στην υποταγή και την αντίσταση; Η Αυστραλία και η Ιαπωνία λόγω γεωγραφίας έχουν κάποιον χρόνο να σκεφτούν, σε αντίθεση με τον Καναδά που παρόλα αυτά φαίνεται πρόθυμος να αναλάβει τεράστιες θυσίες. Το πραγματικό ερώτημα όμως αφορά την Ευρώπη: είναι έτοιμη να επιδιώξει και να πετύχει στρατηγική αυτονομία; Από τη Σύνοδο Ασφαλείας του Μονάχου πέρυσι είχε γίνει αντιληπτό ότι οι ατλαντικές σχέσεις έχουν υποστεί ανεπανόρθωτη ζημιά. Πλέον, οι αλλαγές ήρθαν με δραματικό και αφυπνιστικό τρόπο, φέρνοντας την Ευρώπη σε θέση όπου πρέπει να αναλογιστεί τι χρειάζεται για να ανεξαρτητοποιηθεί στρατηγικά.
Ένα τέτοιο ερώτημα μέχρι πρόσφατα φάνταζε αδιανόητο: ούτε πριν πέντε χρόνια πιστεύαμε ότι η Ευρώπη θα βρισκόταν σε πόλεμο με τη Ρωσία, ούτε πριν πέντε μήνες ότι θα έστελνε στρατεύματα σε δικό της έδαφος για να αποτραπεί αμερικανική επέμβαση. Η ήπειρός μας παραμένει δεμένη σε πολλά επίπεδα. Απαραίτητες συνθήκες στρατηγικής αυτονομίας είναι τρεις:
Πρώτον, η στρατιωτική αυτάρκεια που σημαίνει κοινή ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία, ενιαίο δόγμα και δημιουργία πανευρωπαϊκού στρατού, μια διαδικασία που ήδη ξεκίνησε. Δεύτερον, η τεχνολογική ανεξαρτησία, ώστε καμία ξένη δύναμη να μην έχει τη δυνατότητα να απενεργοποιήσει τα ευρωπαϊκά δίκτυα ηλεκτρονικών επικοινωνιών. Αυτό απαιτεί data centers στην Ευρώπη για κρίσιμα δεδομένα, υπό ευρωπαϊκή διοίκηση, και ανεξάρτητες υποδομές διαδικτύου και δορυφορικών επικοινωνιών. Τρίτον, έρχεται η οικονομική αυτοδυναμία – ειδικά στις ψηφιακές συναλλαγές. Όπως δήλωσε η Λαγκάρντ (6.4.25): «Πρέπει να αποκτήσουμε τον έλεγχο των ψηφιακών πληρωμών και να απεξαρτηθούμε από ΗΠΑ και Κίνα». Η ευρωπαϊκή ήπειρος, αν και οικονομικός κολοσσός, παραμένει παράλογα εξαρτημένη από συστήματα όπως Visa, MasterCard, PayPal και Alipay.
Οι προκλήσεις αυτές πρέπει να αντιμετωπιστούν ταυτόχρονα και άμεσα, κάτι που δεν είναι το δυνατό σημείο της ΕΕ. Επιπλέον, καλείται να παρακάμψει τους πρόθυμους συμμάχους ισχυρών εκτός Ευρώπης – όπως η Ουγγαρία του Όρμπαν που εξυπηρετεί Πούτιν και Τραμπ. Η λήψη τέτοιων αποφάσεων αναμένεται να είναι επώδυνη τόσο για τις μεγάλες όσο και για τις μικρότερες χώρες, όπως η Ελλάδα που βρίσκεται σε ζώνη γεωπολιτικής έντασης. Η Ιστορία γράφεται – θα καταφέρει η Ευρώπη να αλλάξει τον ρου της;
