Σε μια κίνηση που προκαλεί αίσθηση, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Κατάρ εξετάζουν το ενδεχόμενο να επιτρέψουν στο Ιράν πρόσβαση σε δεσμευμένα κεφάλαια ύψους δισεκατομμυρίων δολαρίων για ανθρωπιστικούς λόγους, σύμφωνα με τη Wall Street Journal. Αυτή η πρωτοβουλία αποτελεί σημαντικό μοχλό πίεσης στις διαπραγματεύσεις με την Τεχεράνη, καθώς βασίζεται σε συμφωνία κατανόησης ανάμεσα στην Ουάσινγκτον και το Ιράν για τον τερματισμό της ένοπλης σύρραξης.
Το σχέδιο προβλέπει ότι η Τεχεράνη θα αποκτήσει σταδιακά πρόσβαση σε ένα τμήμα των συνολικών 100 δισ. δολαρίων που παραμένουν δεσμευμένα λόγω κυρώσεων. Η αρχή γίνεται με 6 δισ. δολάρια, κατατεθειμένα στο Κατάρ, τα οποία διατίθενται αποκλειστικά για αγορά τροφίμων, φαρμάκων κι άλλων ανθρωπιστικών αγαθών, υπό τον έλεγχο της ιρανικής Κεντρικής Τράπεζας. Τα ποσά αυτά προέρχονται κυρίως από έσοδα πετρελαίου που έχουν παγώσει στο εξωτερικό εξαιτίας των διεθνών μέτρων.
Ο υπό συζήτηση μηχανισμός, που θα μπορούσε να αποτελέσει πρότυπο για άλλα δεσμευμένα ιρανικά περιουσιακά στοιχεία παγκόσμια, εκτιμάται ότι ανοίγει το δρόμο για αποδέσμευση επιπλέον 24 δισ. δολαρίων – κάτι που η Τεχεράνη επιδιώκει άμεσα. Παρά ταύτα, το Ιράν δεν έχει αποδεχθεί ακόμη το προτεινόμενο σχέδιο, το οποίο αναμένεται να βρεθεί στο επίκεντρο των επικείμενων πυρηνικών συνομιλιών με τις ΗΠΑ, έπειτα από τη συμφωνία για παύση εχθροπραξιών και τη λειτουργία των Στενών του Ορμούζ.
Σύμφωνα με την Σανάμ Βακίλ του Chatham House, ακόμα και η μερική αποδέσμευση των κεφαλαίων λειτουργεί ως «σανίδα σωτηρίας» για την οικονομία της Ισλαμικής Δημοκρατίας, ενισχύοντας παράλληλα την πολιτική αποκλιμάκωση. Πρόκειται για ένα από τα λίγα χειροπιαστά οφέλη που το Ιράν θα μπορούσε να αποκομίσει, προκειμένου να σταθεροποιήσει το νόμισμά του και να περιορίσει τις εσωτερικές πιέσεις.
Η διαδικασία παραμένει εύθραυστη, με τον ανώτατο Ιρανό ηγέτη, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, να δηλώνει ότι ο Ντόναλντ Τραμπ προχώρησε σε συμφωνία παύσης των εχθροπραξιών «από απελπισία». Αυτό προκάλεσε την άμεση αντίδραση του Αμερικανού προέδρου, ο οποίος διαβεβαίωσε πως «το Ιράν δεν θα πάρει ούτε δέκα σεντ, εκτός αν εκπληρώσει τους όρους», αν και η συμφωνία προβλέπει σταδιακή διάθεση των δεσμευμένων πόρων εφόσον υπάρξει πρόοδος στις διαπραγματεύσεις.
Η νέα ρύθμιση επιτρέπει επίσης στην Ουάσινγκτον ισχυρότερο έλεγχο στις δαπάνες του Ιράν, περιορίζοντας ταυτόχρονα τα οφέλη για την Τεχεράνη μέχρι να ικανοποιηθούν τα αμερικανικά αιτήματα στο πυρηνικό πρόγραμμα. Παράλληλα, ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς και άλλοι υποστηρικτές τονίζουν πως το σχέδιο θα λειτουργήσει ευεργετικά για την παγκόσμια οικονομία μέσω της επαναλειτουργίας κρίσιμων θαλάσσιων διαδρόμων και της μείωσης της έντασης.
Τα δεσμευμένα ποσά προέρχονται κυρίως από εξαγωγές πετρελαίου και βρίσκονται φιλοξενούμενα σε χώρες όπως η Κίνα, η Ινδία, το Ιράκ και το Κατάρ. Το 2023, η μεταφορά 6 δισ. δολαρίων από τη Νότια Κορέα στο Κατάρ πραγματοποιήθηκε για να εξασφαλιστεί η απελευθέρωση Αμερικανών πολιτών στο Ιράν, αλλά τα κεφάλαια πάγωσαν μετά τις επιθέσεις της Χαμάς στο Ισραήλ τον Οκτώβριο της ίδιας χρονιάς.
Οι διαβουλεύσεις αναθερμάνθηκαν στα τέλη Μαΐου, έπειτα από πρωτοβουλία του προέδρου του ιρανικού κοινοβουλίου Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, οδηγώντας στις νέες προτάσεις. Η Τεχεράνη, μαστιζόμενη από βαθιά οικονομική κρίση, υπερπληθωρισμό και κατάρρευση νομίσματος, έχει επείγουσα ανάγκη ξένου συναλλάγματος. Ωστόσο, αναλυτές προειδοποιούν ότι η πρόσβαση σε δεσμευμένα κονδύλια παρέχει μόνο προσωρινή ανακούφιση και δεν αρκεί χωρίς ευρύτερη άρση κυρώσεων, την οποία οι ΗΠΑ συνδέουν άμεσα με το πυρηνικό ζήτημα και τη συμμόρφωση του Ιράν.
Όπως επισημαίνει ανώτερο αμερικανικό στέλεχος, η Τεχεράνη θα μπορεί να διαθέσει τα κεφάλαιά της μόνο αν εφαρμόσει πλήρως τη συμφωνία, ενώ πρόσθετα οικονομικά οφέλη θα δοθούν σε περίπτωση «καλής συμπεριφοράς», όπως για παράδειγμα η παράδοση αποθέματος εμπλουτισμένου ουρανίου. Η νέα συμφωνία με το Κατάρ αναδεικνύει ότι το οικονομικό σκέλος γίνεται πλέον το βασικό «όπλο» των διαπραγματεύσεων ανάμεσα σε ΗΠΑ και Ιράν.
