Σε μία κίνηση-σοκ προχώρησε η Πολωνία, αφαιρώντας από τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι το ανώτατο παράσημο, μετά την απόφασή του να δώσει το όνομα του Ουκρανικού Επαναστατικού Στρατού (UPA) σε στρατιωτική μονάδα. Ο UPA συνδέεται με βάναυσες σφαγές Πολωνών κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και η ενέργεια αυτή προκάλεσε έντονη κατακραυγή στη Βαρσοβία.
Ο επικεφαλής της Πολωνίας, Κάρολ Ναβρότσκι, δήλωσε ότι η απόφαση ελήφθη εξαιτίας της έγκρισης του προέδρου Ζελένσκι για την ονομασία στρατιωτικής μονάδας ως «Ήρωες του UPA». Ανακάλεσε επίσημα το Τάγμα του Λευκού Αετού ως απάντηση, μόλις λίγες μέρες πριν από τη σημαντική διάσκεψη ανασυγκρότησης της Ουκρανίας που θα λάβει χώρα στο Γκντανσκ.
Η πράξη αυτή απειλεί να δημιουργήσει σοβαρή διπλωματική ρήξη ανάμεσα σε Ουκρανία και Πολωνία. Ο Ουκρανός υπουργός Εξωτερικών, Αντρίι Σιμπίχα, χαρακτήρισε την απόφαση «στρατηγικό λάθος» που εξυπηρετεί τα συμφέροντα της Μόσχας και κατηγόρησε την Πολωνία για περιττή κλιμάκωση. «Κανένας ξένος πρόεδρος δεν θα γράψει την ιστορία μας», υπογράμμισε.
Ο UPA παραμένει αμφιλεγόμενος. Μερικοί στην Ουκρανία βλέπουν τα μέλη του ως ήρωες λόγω της αντίστασής τους κατά της Σοβιετικής Ένωσης και των Ναζί. Παράλληλα, βαρύνονται όμως με μαζικές δολοφονίες Πολωνών και τραγικές σφαγές στη Βολυνία (1943–1945), με πάνω από 100.000 θύματα, ενώ αντίποινα προκάλεσαν και ουκρανικά θύματα.
Η ύψιστη τιμή στον Ζελένσκι απονεμήθηκε τον Απρίλιο του 2023, από τον τότε πρόεδρο της Πολωνίας, Αντρέι Ντούντα, ως σύμβολο αλληλεγγύης των δύο λαών. Ωστόσο, η απόφαση μετονομασίας της μονάδας σε UPA, στα τέλη Μαΐου, εκλήφθηκε ως προσβολή και πυροδότησε εντάσεις.
Ο Κάρολ Ναβρότσκι, γνωστός για την επιφυλακτική του στάση έναντι της Ουκρανίας, είχε ήδη αντιταχθεί στην ένταξη του Κιέβου σε ΝΑΤΟ και Ε.Ε., μπλόκαρε βοήθεια προς τους Ουκρανούς πρόσφυγες και δεν επισκέφθηκε το Κίεβο ποτέ, παρά τις προσκλήσεις.
Το ουκρανικό υπουργείο Εξωτερικών υποστήριξε ότι η επιλογή του ονόματος δεν σκοπεύει να προκαλέσει την Πολωνία. Παράλληλα, η Ουκρανία έχει αναγνωρίσει τα εγκλήματα των εθνικιστών της UPA, έχει ζητήσει συγγνώμη, αλλά απορρίπτει την κατηγορία γενοκτονίας που απεφάσισε η Πολωνία το 2016.
Τον Μάιο, είχαμε και την ταφή του εθνικιστή ηγέτη Αντρίι Μέλνικ, παρόντος του Ζελένσκι, ενώ το Κίεβο φέρεται να προωθεί τον επαναπατρισμό λειψάνων και άλλων αμφιλεγόμενων ιστορικών προσώπων, όπως του ιδρυτή της OUN Κονοβάλετς και του Στεπάν Μπαντέρα.
Ο πρωθυπουργός της Πολωνίας, Ντόναλντ Τουσκ, εμφανίστηκε ιδιαίτερα θορυβημένος κάνοντας έκκληση για αποκλιμάκωση και τόνισε πως η στήριξη της Ουκρανίας στον πόλεμο παραμένει κρίσιμη για τα πολωνικά συμφέροντα. Σήμερα, περίπου ένα εκατομμύριο Ουκρανοί πρόσφυγες μένουν στην Πολωνία, ενώ δημοσκοπήσεις φανερώνουν ότι η απόφαση του Ζελένσκι βαθαίνει τη δυσπιστία στις ουκρανοπολωνικές σχέσεις.
