Σε μια κρίσιμη καμπή για την πολιτιστική μας κληρονομιά, πάνω από 20 αρχαιολογικοί χώροι στην Ελλάδα ενισχύονται με προηγμένες τεχνολογίες πρόληψης πυρκαγιών, αξιοποιώντας ακόμη και τεχνητή νοημοσύνη. Τα τελευταία τρία χρόνια, περισσότεροι από 50 χώροι έχουν ενταχθεί σε comprehensive προγράμματα ενεργητικής και παθητικής πυροπροστασίας. Παράλληλα, εξελίσσεται ένα οργανωμένο σχέδιο εκκένωσης για 80 σημεία μεγάλης ιστορικής αξίας, ώστε να προστατευθούν αποτελεσματικά σε έκτακτες ανάγκες.
Σημαντική καινοτομία αποτελεί το ειδικό όχημα «Δευκαλίων», ένας κινητός σταθμός διαγνωστικών ελέγχων, έτοιμος να αναλάβει δράση άμεσα όπου απειλούνται τα μνημεία από φυσικές καταστροφές.
Οι παραπάνω δράσεις εντάσσονται στο εθνικό πλάνο που στοχεύει στη θωράκιση της πολιτιστικής κληρονομιάς από τις ολοένα εντονότερες επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης. Τα στοιχεία από πρόσφατη μελέτη φανερώνουν ότι το 60% των εργαζομένων σε αρχαιολογικούς χώρους έχει ήδη αντιληφθεί τις συνέπειες των κλιματικών αλλαγών στα μνημεία.
Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη παρουσίασε την «Εθνική Στρατηγική για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς από την κλιματική αλλαγή». Ο σχεδιασμός χρηματοδοτείται με 22 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης και 15 εκατ. ευρώ από εθνικούς πόρους. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει συστηματική χαρτογράφηση των κινδύνων, ενισχυμένα μέτρα και αξιοποίηση χρηματοδοτικών εργαλείων για δράσεις που καλύπτουν τη διάγνωση, την πρόληψη, την εποπτεία και την άμεση διαχείριση απειλών στα μνημεία.
Σημαντικές επιστημονικές δομές, όπως το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών και το Εθνικό Αστεροσκοπείο, συμμετέχουν στο σχεδιασμό και υλοποιούν εξειδικευμένα προγράμματα που περιλαμβάνουν την παρακολούθηση των υλικών των μνημείων με χρήση αισθητήρων και την ανάπτυξη προσαρμοστικών παρεμβάσεων. Το σύστημα «Δευκαλίων» που ανέπτυξε ο Δημόκριτος εντοπίζει εγκαίρως τις φθορές από την αλλαγή κλίματος.
Το στρατηγικό πλάνο προβλέπει προστασία και για την επόμενη γενιά, καθώς το πρόγραμμα εκτείνεται έως το 2050 με πενταετή ενδιάμεσα ορόσημα, δίνοντας έμφαση στη συνεργασία διαφορετικών ειδικοτήτων—από ειδικούς κλιματολόγους μέχρι αρχιτέκτονες και υλικούς επιστήμονες.
Πρωτοποριακές παρεμβάσεις έχουν δρομολογηθεί σε μνημεία όπως οι Δελφοί (με αντικατολισθητικές και άλλες προστατευτικές δράσεις), το Δίον (έργα αποστράγγισης), τα Μάλια (βελτιώσεις σε υποδομές προστασίας), οι Φίλιπποι (πυρόσβεση και ηχητική ειδοποίηση) και ο Μυστράς (διαρκές σύστημα πυρόσβεσης και ενημέρωσης).
Ο συναρμόδιος Υπουργός Γιάννης Κεφαλογιάννης τόνισε πως η διαφύλαξη των ελληνικών μνημείων χρειάζεται στρατηγική πρόληψης και άμεση δράση, εγκαινιάζοντας νέο, ειδικό κανονισμό πυροπροστασίας που καλύπτει κάθε θεσμικό κενό. Το πρόγραμμα λειτουργεί ως παγκόσμιο πρότυπο ενσωμάτωσης της διαχείρισης της κλιματικής κρίσης σε έργα προστασίας και ανάδειξης της πολιτιστικής κληρονομιάς.
