Η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα σιωπηλό αλλά δραματικό πρόβλημα: ο πληθυσμός της συνεχώς γερνάει, ενώ οι νέοι μεταναστεύουν μαζικά στο εξωτερικό, κυνηγώντας καλύτερες συνθήκες διαβίωσης. Όλο και λιγότερες γεννήσεις, κλειστά σχολεία στα χωριά και αδιέξοδα για τη δημιουργία οικογένειας στις πόλεις συνθέτουν μια δύσκολη πραγματικότητα.
Οι προβλέψεις των ειδικών για τις επόμενες δεκαετίες είναι απαισιόδοξες. Υπολογίζεται ότι το σύνολο του πληθυσμού θα πέσει κάτω από τα 9 εκατομμύρια μέχρι το 2050, με το ποσοστό των ατόμων άνω των 65 ετών να εκτοξεύεται. Οι γεννήσεις θα παραμείνουν σαφώς λιγότερες από τους θανάτους, ενώ το κύμα νέων που φεύγουν από τη χώρα δεν δείχνει να ανακόπτεται.
Το Ινστιτούτο Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών (ΙΔΕΜ) καταγράφει ότι από το 2007 έως το 2025, ο αριθμός των γυναικών 25-44 ετών – δηλαδή η παραγωγική ηλικία για τη γέννηση παιδιών – μειώθηκε κατά 27%. Αυτή η μείωση οφείλεται στην καταβαράθρωση των γεννήσεων μετά το 1980 αλλά και στη φυγή των νέων στο εξωτερικό μετά το 2010.
Σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, το 2020 οι γεννήσεις ήταν 84.764, ενώ το 2024 περιορίστηκαν σε 68.467. Την ίδια χρονιά, οι θάνατοι έφτασαν τις 126.916! Όπως υπογραμμίζει ο καθηγητής Βύρων Κοτζαμάνης, οι θάνατοι θα ξεπερνούν σταθερά τις γεννήσεις και στη δεκαετία που έρχεται οι γεννήσεις δεν θα ξεπεράσουν τις 65.000 ετησίως.
Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο ανησυχητική στα ελληνικά νησιά. Εκεί όπου παλιά το παιδικό γέλιο πλημμύριζε τις γειτονιές, πλέον επικρατεί μια εκκωφαντική σιωπή, με σχολεία να μένουν κενά και τα νεαρά ζευγάρια να φεύγουν. Τα νησιωτικά δημογραφικά στοιχεία του 2024 μαρτυρούν την έκταση του προβλήματος: στο Βόρειο Αιγαίο, οι γεννήσεις ανήλθαν σε 1.368 ενώ οι θάνατοι ήταν 1.000 περισσότεροι. Στα Ιόνια, οι 1.531 γεννήσεις απέχουν πολύ από τους 2.666 θανάτους.
Ειδικότερα στις μικρές νησιωτικές κοινότητες, η κατάσταση είναι ακόμα πιο κρίσιμη. Πάνω από το ένα τρίτο των δημοτικών ενοτήτων (ΔΕ) κατέγραψαν ως 60 γεννήσεις σε έξι χρόνια, ενώ οχτώ στις εκατό είχαν ετήσιες γεννήσεις μεταξύ επτά και δέκα παιδιών! Ο πληθυσμός στις περισσότερες από αυτές υπολογίζεται κάτω από 3.600 κατοίκους, με ορισμένες να έχουν μόλις 250 μόνιμους.
Όπως εξηγεί ο Κοτζαμάνης, η δημογραφική κατάρρευση στα μικρά νησιά σχετίζεται με τον χαμηλό αριθμό κατοίκων και τη μεγάλη ηλικία του πληθυσμού. Αναφέρει χαρακτηριστικά την Ιθάκη: αν δεν αλλάξει κάτι σύντομα, το νησί κινδυνεύει σε 30 χρόνια να χάσει 1.000 κατοίκους, με τους μισούς να είναι άνω των 65 ετών!
Στη Χάλκη το 2024 καταγράφηκαν μόλις τρεις γεννήσεις, ενώ ο δήμαρχος Αγγελος Φραγκάκης τονίζει πως το πρόβλημα της δημογραφικής συρρίκνωσης θα γίνει ακόμη πιο έντονο εάν δεν ενισχυθούν οι επιστροφές νέων και η στήριξη των οικογενειών.
Υπάρχουν, βέβαια, λίγες εξαιρέσεις. Στη Σαντορίνη, οι γεννήσεις ξεπερνούν τους θανάτους, γεγονός που αποδίδεται στην τουριστική ανάπτυξη η οποία προσελκύει νέα ζευγάρια και μικρά παιδιά. Ωστόσο, τέτοιες περιπτώσεις σπανίζουν και δεν αποτελούν τον κανόνα.
