Νέος γύρος έντασης εκτυλίσσεται μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, ενώ οι συνομιλίες για την ειρήνη βρίσκονται σε κρίσιμο σημείο και οι επιθέσεις σε πετρελαιοφόρα στα Στενά του Ορμούζ διαδέχονται η μία την άλλη. Οι αμερικανικές κυρώσεις εναντίον ιρανικών πλοίων παραμένουν, εντείνοντας την ήδη εύθραυστη κατάσταση σε μια από τις σημαντικότερες θαλάσσιες διαδρομές διεθνώς.
Το μέλλον των Στενών του Ορμούζ και οι περιορισμοί στο ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα βρίσκονται στο επίκεντρο. Η Tεχεράνη επιχειρεί να επιβάλει “διόδια” έως 2 εκατομμύρια δολάρια σε κάθε πετρελαιοφόρο, προκαλώντας κύμα αγωνίας για διαρκώς αυξανόμενες τιμές πετρελαίου σε όλη τη Μέση Ανατολή.
Η τακτική της Τεχεράνης και το παγκόσμιο σοκ
Σύμφωνα με το ιρανικό ειρηνευτικό σχέδιο δέκα σημείων, η Τεχεράνη – σε συνεννόηση με το Ομάν – σκοπεύει να επιβάλει τέλος έως 2 εκατομμύρια δολάρια ανά πλοίο που διασχίζει τα Στενά. Σκοπός είναι, κατά το Ιράν, να χρηματοδοτήσει την ανοικοδόμηση της χώρας. Η πρόταση προβλέπει ασφαλή διέλευση μόνο αν το ταξίδι ελέγχεται στρατιωτικά από το Ιράν, κάτι που έχει εξοργίσει τις ΗΠΑ και προκαλέσει ανησυχία σε οικονομικούς αναλυτές. Πρόσφατα, η Τεχεράνη ζήτησε από τα πλοία να δηλώνουν τα φορτία, προορισμό και ιδιοκτησία και να πληρώνουν τουλάχιστον 1 δολάριο ανά βαρέλι, με τις πληρωμές να γίνονται σε γιουάν ή κρυπτονόμισμα. Ακολούθως, τα πλοία συνοδεύονται από τους Φρουρούς της Επανάστασης μέχρι τις νότιες ακτές.
Νομικά και πολιτικά εμπόδια
Η πρακτική αυτή αντιβαίνει στη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας, που διασφαλίζει ελεύθερη διέλευση από περισσότερα από 100 διεθνή στενά, ανάμεσά τους και τα Στενά του Ορμούζ. Ωστόσο, Ιράν και ΗΠΑ δεν έχουν επικυρώσει το κείμενο. Η Ουάσινγκτον αμφισβητεί το δικαίωμα του Ιράν στον έλεγχο της διέλευσης, ενώ τα υπάρχοντα εμπάργκο δυσχεραίνουν την καταβολή των εν λόγω τελών από δυτικές ναυτιλιακές εταιρείες.
Κρίσιμες οικονομικές επιπτώσεις
Η επιβολή «διοδίων» 1 δολαρίου ανά βαρέλι σημαίνει επιβάρυνση περίπου 20 εκατομμυρίων δολαρίων την ημέρα ή 7 δισεκατομμυρίων ετησίως για την παγκόσμια αγορά πετρελαίου. Παρότι το ποσό μοιάζει μικρό μπροστά στα 3 τρισεκατομμύρια της συνολικής αγοράς, οι ειδικοί προειδοποιούν για σοβαρότερες παράπλευρες συνέπειες: αυξήσεις στα ναύλα, ακριβότερες ασφαλίσεις και υψηλότερες αποδοχές πληρωμάτων λόγω κινδύνου. Κυρίως όμως, οι τιμές πετρελαίου θα πιεστούν ανοδικά, καθώς η ροή στα Στενά είναι κρίσιμη για τη σταθερή τροφοδοσία.
Τιμές που “καίνε”
Με τον περιορισμό της διέλευσης, οι εξαγωγές πετρελαίου έχουν μειωθεί στο μισό – οι τιμές εκτινάχθηκαν και το Brent ανήλθε από κάτω των 70 δολαρίων σε 119 δολάρια το βαρέλι σε προθεσμιακές συναλλαγές, ενώ τα φυσικά φορτία έφθασαν μέχρι και τα 150 δολάρια. Εκτιμήσεις αναφέρουν διατήρηση των τιμών κοντά στα 100 δολάρια για πολύ καιρό ακόμα, με αστάθεια πιθανή έως το 2027. Οι αγωγοί δεν επαρκούν για να καλύψουν τα χαμένα φορτία λόγω ζημιών και ανενεργών πεδίων εξόρυξης.
Πώς επηρεάζεται το Ιράν και ο κόσμος
Τα «διόδια» μπορούν να ενισχύσουν τη χρηματοδότηση των Φρουρών της Επανάστασης και να προσφέρουν ζωτικής σημασίας έσοδα στο Ιράν. Η ανεργία στη χώρα αυξάνεται ραγδαία, με 2 εκατομμύρια πολίτες να έχουν χάσει τη δουλειά τους και τις βλάβες από το διαδίκτυο να στοιχίζουν τουλάχιστον 50 τρισεκατομμύρια ριάλ ημερησίως στην οικονομία.
Έντονη διεθνής ανησυχία
Σύμφωνα με το think-tank Bruegel, η παγκόσμια οικονομία δεν αναμένεται να δεχθεί καταστροφικό πλήγμα – τα επιπλέον κόστη επιβαρύνουν κυρίως τις χώρες του Κόλπου, φτάνοντας έως και 14 δισεκατομμύρια δολάρια τον χρόνο. Το επικίνδυνο προηγούμενο, όμως, μπορεί να ενθαρρύνει μονομερείς ελέγχους σε άλλους σημαντικούς θαλάσσιους διαύλους. Ο επικεφαλής της ΙΕΑ, Φατίχ Μπιρόλ, δηλώνει ότι πρόκειται για τη σοβαρότερη κρίση ενεργειακού εφοδιασμού στην ιστορία. Σε περίπτωση κλιμάκωσης, το ΔΝΤ φοβάται παγκόσμια ύφεση, με το Ηνωμένο Βασίλειο να αναμένεται να υποστεί το μεγαλύτερο πλήγμα στην G7.
