Το θέμα της απαγόρευσης των social media στα παιδιά βρίσκεται ολοένα και περισσότερο στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις τόσο σε κυβερνήσεις όσο και σε επιστήμονες και γονείς. Η αγωνία για την ψυχική υγεία των εφήβων, τον αυξανόμενο εθισμό στις οθόνες, τον διαδικτυακό εκφοβισμό αλλά και την έκθεση σε ακατάλληλο υλικό, έχει οδηγήσει πολλές χώρες να εξετάζουν δραστικά μέτρα. Ήδη η Αυστραλία έχει απαγορεύσει τη χρήση σε ανήλικους κάτω των 16, η Γαλλία εφαρμόζει καθολικό «μπλόκο» για όσα παιδιά είναι κάτω των 15 και σύντομα χώρες όπως η Ελλάδα, η Ισπανία, η Ολλανδία και η Δανία εξετάζουν παρόμοιες πρωτοβουλίες για TikTok, Instagram και X.
Όμως, όσο δελεαστική φαντάζει μια αυστηρή απαγόρευση, φαίνεται ότι μπορεί τελικά να αποτύχει ή ακόμη και να πυροδοτήσει νέα προβλήματα. Τα επιστημονικά ευρήματα δείχνουν ότι παρότι παρατηρείται συσχετισμός μεταξύ αυξημένης χρήσης social media και ψυχολογικών δυσκολιών στους εφήβους, δεν είναι σίγουρο ότι το ένα προκαλεί το άλλο. Μια οριζόντια απαγόρευση, σύμφωνα με ανάλυση του Economist, ενδέχεται να στηρίζεται σε ελλιπή δεδομένα και να αντιμετωπίζει μόνο το αποτέλεσμα και όχι τη ρίζα του προβλήματος. Επιπλέον, οι ανήλικοι συχνά παρακάμπτουν τους ελέγχους ηλικίας ή χρησιμοποιούν πλατφόρμες με επικίνδυνο περιεχόμενο, ενώ τα συστήματα επαλήθευσης ηλικίας εγείρουν σοβαρά ερωτήματα για τα προσωπικά δεδομένα.
Σε αρκετές περιπτώσεις, η πλήρης απομάκρυνση των εφήβων από τα δημοφιλή social media οδηγεί σε πιο επικίνδυνες επιλογές: μετάβαση σε λιγότερο ελεγχόμενους ψηφιακούς χώρους, απομόνωση από ομάδες στήριξης και απώλεια δυνατοτήτων έκφρασης, ιδίως για τα παιδιά που νιώθουν περιθωριοποιημένα. Επιπλέον, οι ίδιες οι πλατφόρμες έχουν σχεδιαστεί για εθισμό μέσω της συνεχούς ροής περιεχομένου και ειδοποιήσεων, καθιστώντας το «κόλλημα» βασικό τους στοιχείο.
Νέα έρευνα από το Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ, με τη συμμετοχή 25.000 παιδιών από 11 έως 14 ετών, επιβεβαιώνει πως ο χρόνος στα social media δεν οδηγεί απαραίτητα σε ψυχικές διαταραχές. Σε συμφωνία και με την Αμερικανική Ψυχολογική Εταιρεία, το πρόβλημα δεν εντοπίζεται στο μέσο, αλλά στη χρήση του και στα ατομικά χαρακτηριστικά κάθε παιδιού. Η ηλικία δεν αποτελεί απόλυτο κριτήριο για ασφαλή πλοήγηση.
Έτσι, οι ειδικοί προτείνουν αντί για καθολικές απαγορεύσεις, να επικεντρωθούμε στη ρύθμιση των ίδιων των social media: αυστηρότερους κανόνες για εταιρείες, περιορισμό εθιστικών λειτουργιών, διαφάνεια στους αλγόριθμους και ενίσχυση της προστασίας προσωπικών δεδομένων ανηλίκων.
Η ουσία είναι πως οι έφηβοι θα συνεχίσουν να είναι μέρος του ψηφιακού κόσμου. Η πρόκληση είναι αν θα το κάνουν σε ένα περιβάλλον ασφαλές και με όρους που τους λαμβάνουν υπόψη ή αν θα παραμείνουν εκτεθειμένοι χωρίς ουσιαστική προστασία. Το διακύβευμα του μέλλοντος δεν είναι αν θα σταματήσουν να χρησιμοποιούν social media, αλλά τι είδους ψηφιακός κόσμος θα τους περιμένει.
