Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν βρίσκονται σε κρίσιμο σημείο, καθώς η ανάγκη για συμφωνία εμφανίζεται πλέον επιτακτική, μετά από μια παρατεταμένη περίοδο πολεμικών συγκρούσεων που έχει εξαντλήσει και τις δύο πλευρές. Το ερώτημα που πλανάται, είναι πώς κάθε μέρος θα αξιοποιήσει ένα ενδεχόμενο αποτέλεσμά ως δική του νίκη.
Για την Ουάσινγκτον, ο πρώτος κύκλος συνομιλιών στο Ισλαμαμπάντ φανέρωσε μια συντονισμένη προσπάθεια να επιβληθεί μεγαλύτερη αμερικανική επιρροή. Ο αστραπιαίος ναυτικός αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών υπήρξε αποτέλεσμα προετοιμασμένης στρατηγικής από τον Λευκό Οίκο. Ακόμα και αν η αποτελεσματικότητά του φτάσει το 60%, το πλήγμα στην οικονομία της Τεχεράνης και κυρίως στις εξαγωγές πετρελαίου προς συμμάχους όπως η Κίνα, θα είναι τεράστιο, σύμφωνα με το CNN.
Η αμερικανική πλευρά επιδιώκει διπλωματικό θρίαμβο, ειδικά με τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ να ασκεί πιέσεις για μια επιτυχία, ενώ η αβεβαιότητα στην ενεργειακή αγορά και ο καλπάζων πληθωρισμός κάνουν πιο επιτακτική παρά ποτέ την κοινωνική ανακούφιση μέσω μιας συμφωνίας.
Το Ιράν σε κρίση και το κόστος της «εικόνας»
Αν και το Ιράν προσπάθησε να διατηρήσει το προβάδισμα επικοινωνιακά, η πραγματικότητα είναι σκληρή: πάνω από 13.000 επιθέσεις έχουν αποδυναμώσει δραματικά την ηγεσία και τους μηχανισμούς ασφαλείας του καθεστώτος. Η κυβέρνηση πλήττεται από διαρκείς αεροπορικούς βομβαρδισμούς, ενώ οι Φρουροί της Επανάστασης έχουν πλέον καταφύγει σε τρίτης βαθμίδας στελέχη για τη διοίκησή τους. Παράλληλα, το Πακιστάν μεσολαβεί, όμως η στενή του σχέση με τη Σαουδική Αραβία περιορίζει τα περιθώρια ανεξάρτητης παρέμβασης.
Συμβιβασμός στον ορίζοντα
Η στροφή προς μια διαπραγματευτική λύση φαίνεται πλέον πιο εφικτή από την επιστροφή σε ανοιχτή σύρραξη. Σε πρόσφατο μαραθώνιο συζητήσεων στο Πακιστάν, οι αποστάσεις ανάμεσα στις δύο πλευρές μειώθηκαν αισθητά. Κυρίαρχο σημείο αποτελεί το άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ, με την αμερικανική πίεση να εξαναγκάζει το Ιράν σε μεγαλύτερη ελαστικότητα. Παράλληλα, το Ιράν φαίνεται διατεθειμένο να συζητήσει περιορισμένη ναυσιπλοΐα ώστε να μην απειληθεί η κινεζική ενεργειακή ροή.
Βασική διαφωνία προκύπτει στη διάρκεια του μορατόριουμ εμπλουτισμού ουρανίου: Η Τεχεράνη προτείνει πενταετή διάρκεια ενώ η αμερικανική πλευρά ζητά εικοσαετή. Ένας μέσος όρος φαίνεται πιθανός, ενώ και στο πεδίο της άρσης κυρώσεων διαφαίνονται σημάδια προσέγγισης.
Το Ισραήλ, ο Λίβανος και ο αβέβαιος μεταπολεμικός χάρτης
Η στάση του Ισραήλ αποτελεί αστάθμητο παράγοντα. Το Ιράν επιδιώκει να διαφυλάξει το δίκτυο συμμάχων του, κυρίως στη Χεζμπολάχ, που επιδεικνύει αξιοσημείωτη στρατιωτική ικανότητα. Παραμένει ασαφές αν το Ισραήλ στοχεύει σε μακρόχρονη παραμονή στο Νότιο Λίβανο ή αν αρκείται σε περιοδικές επιχειρήσεις. Την ίδια ώρα, για πρώτη φορά εδώ και χρόνια, η λιβανέζικη κυβέρνηση συζητά με το Ισραήλ, χωρίς όμως να έχει προχωρήσει στον αφοπλισμό της Χεζμπολάχ.
Τι σημαίνει πραγματική επιτυχία για ΗΠΑ και Ιράν;
Το μεγαλύτερο εμπόδιο πλέον είναι το πώς κάθε πλευρά θα παρουσιάσει τις υποχωρήσεις ως επιτυχία. Το Ιράν θέλει να διατηρήσει την αποτρεπτική του δύναμη, ενώ ο Τραμπ χρειάζεται απεγνωσμένα μια συμφωνία που θα μοιάζει ανώτερη της προ του πολέμου κατάστασης. Ερωτηματικό παραμένει αν η νέα αυτή συμφωνία θα ξεπεράσει εκείνη του 2015 επί Ομπάμα και πώς θα διαμορφωθεί το μέλλον του Ιράν σε ένα τοπίο γεμάτο ερείπια αλλά και πρωτόγνωρη σκληρότητα.
Παρότι η πυρηνική ικανότητα της Τεχεράνης φαίνεται περιορισμένη, η επιμονή των «γερακιών» στο εσωτερικό κλιμακώνει τις απαιτήσεις για απόκτηση αποτρεπτικής δύναμης, θέτοντας νέες προκλήσεις για τις διεθνείς ισορροπίες.
