Στο επίκεντρο των γεωπολιτικών εξελίξεων βρίσκεται το Ιράν, καθώς ο χαμός του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ φέρνει στο προσκήνιο έντονες πιέσεις για αναστροφή της πυρηνικής πολιτικής της χώρας. Οι πιο φανατικοί υποστηρικτές του καθεστώτος αμφισβητούν πλέον ανοικτά τη «φάτουα» που είχε εκδώσει ο Χαμενεΐ, με την οποία απαγόρευε απόλυτα την κατασκευή πυρηνικών όπλων με βάση τα θρησκευτικά δόγματα.
Αναλυτές αναφέρουν πως ο θάνατος του Χαμενεΐ μετά από επιθέσεις που αποδίδονται στις ΗΠΑ και το Ισραήλ, αλλάζει ριζικά το σκηνικό: Η ισορροπία που διατηρούσε τόσα χρόνια κλονίζεται, ενώ ο δημόσιος διάλογος εντός του Ιράν μετατρέπεται, καθώς πολλοί εκτιμούν ότι η μέχρι πρότινος θρησκευτική απαγόρευση δεν έχει πλέον το ίδιο βάρος.
Ο Τρίτα Πάρσι, από το Quincy Institute, υποστηρίζει πως η κοινωνική νοοτροπία και η ελίτ αλλάζουν, ειδικά μετά από πρόσφατους βομβαρδισμούς που σημειώθηκαν ακόμα και εν μέσω διαπραγματεύσεων με κράτη που διαθέτουν πυρηνικά όπλα.
Για δεκαετίες, ο Χαμενεΐ κρατούσε σταθερή στάση, απορρίπτοντας το ενδεχόμενο απόκτησης πυρηνικών όπλων, ακόμα και όταν οι ΗΠΑ – επί Τραμπ – αποχώρησαν από τις συμφωνίες το 2018. Εφάρμοζε μια τακτική σταδιακής ενίσχυσης του πυρηνικού προγράμματος, χωρίς ωστόσο να ξεπερνά το όριο που θα οδηγούσε σε παραγωγή πυρηνικής βόμβας.
Σήμερα, το βλέμμα όλων είναι στραμμένο στον διάδοχο, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, ο οποίος δεν έχει ξεκαθαρίσει τη θέση του και παραμένει σκιώδης φιγούρα. Στο μεταξύ, οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης αποκτούν κυρίαρχο ρόλο τόσο στην πολιτική όσο και στη στρατιωτική ηγεσία.
Ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί ανέφερε, σε δηλώσεις του στο Al Jazeera, ότι δεν έχουν διαφανεί ακόμα οι πλήρεις διαθέσεις της νέας ηγεσίας, ωστόσο άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο να υπάρξει, αν χρειαστεί, αλλαγή στη στάση έναντι του πυρηνικού δόγματος.
Πίεση για ανατροπή της «γραμμής Χαμενεΐ»
Οι φωνές υπέρ της ανανέωσης της πυρηνικής πολιτικής γίνονται όλο και πιο έντονες, κυρίως από σκληροπυρηνικά στελέχη. Η συζήτηση αυτή φούντωσε ήδη από το 2024, με τα γεγονότα των τελευταίων μηνών να δίνουν νέα ώθηση σε αυτά τα αιτήματα. Ο αναλυτής Σίνα Αζόντι εξηγεί πως μέχρι σήμερα η αποφυγή κατασκευής βόμβας στηριζόταν στον φόβο άμεσης αντιπαράθεσης με Ισραήλ και ΗΠΑ. Πλέον όμως, εφόσον οι απειλές και τα στρατιωτικά χτυπήματα έγιναν πραγματικότητα, οι περιορισμοί χάνουν τη λογική τους.
Το Ιράν έχει ήδη συγκεντρώσει πάνω από 400 κιλά ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού, ποσότητα που θεωρείται επαρκής για τη δημιουργία πολλών πυρηνικών όπλων αν αυτό αποφασιστεί από τη νέα ηγεσία.
Επικίνδυνη καμπή για τη Μέση Ανατολή
Οι ειδικοί προβλέπουν πως αν η Τεχεράνη επιλέξει να εξελίξει το πρόγραμμα της περαιτέρω, θα μπορούσε αρχικά να φτιάξει απλούστερη πυρηνική συσκευή ώστε να αποδείξει τεχνικές δυνατότητες, κυρίως ως μέσο εκφοβισμού. Παρά ταύτα, η απόκτηση όπλων τέτοιου τύπου αναμένεται να πυροδοτήσει μεγάλη κούρσα εξοπλισμών, ιδιαίτερα σε περιφερειακούς ανταγωνιστές όπως το Ισραήλ και η Σαουδική Αραβία, με τον Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν να έχει ξεκαθαρίσει ότι, αν το Ιράν φτιάξει πυρηνική βόμβα, η χώρα του θα ακολουθήσει τον ίδιο δρόμο.
Η αστάθεια στη Μέση Ανατολή επιτείνεται, καθώς η αμφιβολία γύρω από τη νέα ηγεσία, η αύξηση της επιρροής των σκληροπυρηνικών και η πιθανή κατάργηση της φάτουα δημιουργούν ένα εκρηκτικό σκηνικό. Όλα δείχνουν ότι οι αποφάσεις της Τεχεράνης το επόμενο διάστημα θα καθορίσουν όχι μόνο το μέλλον της περιοχής, αλλά και τη διεθνή ασφάλεια.
