Ανέκδοτες φωτογραφίες από την ομαδική εκτέλεση των 200 Ελλήνων αγωνιστών στην Καισαριανή την Πρωτομαγιά του 1944 φέρνουν ξανά στο φως τις μαύρες σελίδες της Κατοχής και τα βαθιά πολιτικά και ιδεολογικά ρήγματα που ακόμα ταλανίζουν την ελληνική κοινωνία, οκτώ δεκαετίες μετά. Οι “200 της Καισαριανής”, με το αλύγιστο βλέμμα και τη γενναία τους στάση, σφράγισαν με τη θυσία τους το νόημα της αντίστασης απέναντι στη ναζιστική θηριωδία και έγραψαν ανεξίτηλα το όνομά τους στην Εθνική Μνήμη.
Τα θύματα υπήρξαν κυρίως μέλη του ΚΚΕ και του ΕΑΜ, που είχαν διωχθεί και φυλακιστεί πολύ πριν από την Κατοχή, λόγω της αντίθεσής τους στο δικτατορικό καθεστώς του Ι. Μεταξά. Μετά την κατάρρευση του μετώπου το 1941, μεταφέρθηκαν σε διάφορα στρατόπεδα και στη συνέχεια υπό τη σκιά της γερμανικής κατοχής βρέθηκαν στο Χαϊδάρι, ενώ συγχρόνως η ελληνική αντίσταση, με τη στήριξη των Συμμάχων, κλιμακώθηκε δραματικά.
Οι Βρετανοί κατάσκοποι και τα κλιμάκια ειδικών επιχειρήσεων συνέβαλαν αποφασιστικά όχι μόνο στην ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοποτάμου αλλά και σε τολμηρές ενέργειες κατά της ηγεσίας των ναζί, πυροδοτώντας συχνά ανελέητη ανταπόδοση εις βάρος του άμαχου πληθυσμού. Οι δύο κορυφαίες πράξεις: η εντυπωσιακή απαγωγή του Υποστράτηγου Κράιπε και η φονική ενέδρα στον Υποστράτηγο Κρεχ, υπήρξαν ορόσημα στην ιστορία της αντίστασης, αφήνοντας βαθιές πληγές στους κατακτητές και σηματοδοτώντας τη σφοδρότητα του αγώνα.
Η απαγωγή του Κράιπε από Κρητικούς μαχητές και Βρετανούς κομάντο στις 26 Απριλίου 1944 ανέτρεψε τα πάντα στην Κρήτη – το γόητρο της γερμανικής διοίκησης καταρρακώθηκε ενώ οι κατακτητές προχώρησαν σε άγρια αντίποινα. Την επομένη, 27 Απριλίου, μια εμπνευσμένη επιχείρηση του ΕΛΑΣ Λακωνίας, συντονισμένη με τις βρετανικές μυστικές υπηρεσίες, σημάδευε τον Υποστράτηγο Φραντς Κρεχ και το επιτελείο του κοντά στους Μολάους. Οι αντάρτες, με επικεφαλής τον Μανώλη Σταθάκη, έστησαν ενέδρα με νάρκες και αιφνιδιαστική επίθεση, καταφέρνοντας να εξοντώσουν τον Κρεχ και άλλα στελέχη του ναζιστικού στρατού, προκαλώντας τριγμούς στην ηγεσία της Βέρμαχτ.
Για να σύγχυση των κατακτητών ολοκληρώθηκε με ψυχολογικές επιχειρήσεις και πλαστά γράμματα που διέδιδαν πως ο Κρεχ εκτελέστηκε από την ίδια τη Γκεστάπο. Σαν αντίδραση, οι Γερμανοί ανακοίνωσαν στην «Καθημερινή» την εκτέλεση 200 κομμουνιστών και, μέσω ελληνικών ταγμάτων ασφαλείας, άλλων 100, εντείνοντας την αγριότητα της Κατοχής. Διοικητής τότε στην Πελοπόννησο ήταν ο Διονύσιος Παπαδόγκωνας, με προσωπική ευθύνη για το φρικτό έγκλημα που ακολούθησε.
Η ανακοίνωση για την εκτέλεση των «200 της Καισαριανής»
Η εμβληματική Πρωτομαγιά της Καισαριανής δεν σηματοδότησε απλά μια ακόμη σφαγή, αλλά έγινε παγκόσμιο σύμβολο θάρρους, ενότητας και ιδανικών. Εκτέθηκαν χαμογελαστοί μπροστά στους δημίους τους, απτόητοι από τα βασανιστήρια και τις δοκιμασίες, προσφέροντας το ύστατο δώρο σε έναν λαό που έψαχνε ελπίδα. Η μνήμη τους μένει ζωντανή, υπενθυμίζοντας πως η ελευθερία κερδίζεται με αίμα και ακλόνητη πίστη στην αξιοπρέπεια του ανθρώπου.
