Θα πιστεύατε ποτέ ότι η Ελληνική Επανάσταση του 1821 ξεκίνησε κάτω από συνθήκες που θα μπορούσαν να αλλάξουν την πορεία της ιστορίας; Ο μετεωρολόγος Θοδωρής Κολυδάς φέρνει στο φως έκπληκτα στοιχεία για το πώς ο καιρός επηρέασε τις σημαντικότερες στιγμές του αγώνα για την ελευθερία. Μελετώντας παλιές πηγές και τα τελευταία επιστημονικά δεδομένα, ο Κολυδάς αποκαλύπτει πώς τα καιρικά φαινόμενα έγιναν άλλοτε εμπόδιο και άλλοτε καταφύγιο για τους επαναστάτες.
Η ανάλυση των ιστορικών πηγών και η χρήση των σύγχρονων μοντέλων reanalysis του NOAA επιτρέπουν να ξαναζωντανέψει το σκηνικό εκείνης της εποχής. Ο Κολυδάς υπογραμμίζει πως η άνοιξη του 1821 δεν χαρίστηκε στους Έλληνες – βροχές, κρύες νύχτες στα βουνά και άνεμοι στη θάλασσα επηρέασαν τις μάχες και τη ζωή των αγωνιστών. Τα ημερολόγια και οι μαρτυρίες εκείνων των ημερών μιλούν για νεφοσκεπείς ουρανούς, συχνές βροχοπτώσεις και μεταβαλλόμενους ανέμους, στοιχεία που μπορούσαν να αλλάξουν τα σχέδια ακόμη και των καλύτερα οργανωμένων στρατηγών.
Αποκαλυπτικές μαρτυρίες από τη Μεσόγειο και την Πελοπόννησο
Σύμφωνα με γραπτά του Ιωάννη Φιλήμονα, οι βροχερές ημέρες κυριαρχούσαν στην Πελοπόννησο πριν την έκρηξη της Επανάστασης, ενώ ο Φωτάκος περιγράφει το σκηνικό ως υγρό και συνεφιασμένο. Τα πιο αξιοποιήσιμα δεδομένα προέρχονται από ναυτικά και στρατιωτικά ημερολόγια, με αναφορές σε νοτιοδυτικούς ανέμους και έντονες βροχές στο Ιόνιο, γεγονός που συμφωνεί με τα πορίσματα του NOAA reanalysis. Παρά τη νεφοκάλυψη πάντως, οι ειδικοί δεν εντοπίζουν στοιχεία για παγετούς ή χιόνια εκείνο το διάστημα στην Πελοπόννησο.
Σπάνιες μετρήσεις από την Κέρκυρα
Ένα σπάνιο έγγραφο του υπολοχαγού Mathew Miller, που εστάλη το 1823 στη Βρετανία, καταγράφει λεπτομερώς τις καιρικές συνθήκες στην Κέρκυρα για τους μήνες Αύγουστο έως Νοέμβριο 1821: θερμοκρασίες, βαρομετρικές πιέσεις, ποσοστά υγρασίας αλλά και την επίδραση των νοτιοανατολικών ανέμων, που αλλοίωναν τις μετρήσεις λόγω της αυξημένης υγρασίας.
Ανασύσταση του καιρού με σύγχρονη τεχνολογία
Η χρήση του 20th Century Reanalysis του NOAA αποκάλυψε πως στις 24 και 25 Μαρτίου 1821 επικρατούσαν συνθήκες χαμηλής πίεσης στην Ελλάδα, με αυξημένη νεφοκάλυψη και νοτιοδυτικούς ανέμους – προάγγελο βροχών κυρίως στη Δυτική Ελλάδα και την Πελοπόννησο. Ωστόσο, μέσα στις ίδιες μέρες παρατηρείται σταδιακή άνοδος της πίεσης στην ηπειρωτική χώρα, εξασθένηση των νεφώσεων και φυσιολογικές θερμοκρασίες για την εποχή, δημιουργώντας ένα τυπικό ανοιξιάτικο τοπίο.
«Οι πρώτες ημέρες της Επανάστασης εκτυλίχθηκαν κάτω από έναν ουρανό γεμάτο αντιθέσεις, με σύννεφα και διαλείμματα ήλιου», αναφέρει χαρακτηριστικά ο Θοδωρής Κολυδάς. Η σύγχρονη μετεωρολογία, όπως επισημαίνει, μας δίνει σήμερα το προνόμιο να ρίξουμε μια ματιά ακόμα και στον καιρό που έγραψε ιστορία πριν δύο αιώνες.
