Από τις 12 Ιουνίου 2026, η Ευρωπαϊκή Ένωση γυρίζει σελίδα στη μεταναστευτική πολιτική, καθώς το νέο Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο τίθεται σε πλήρη ισχύ, φέρνοντας σαρωτικές αλλαγές σε όλη την Ευρώπη.
Η Ελλάδα προχώρησε άμεσα στην προσαρμογή της εθνικής της νομοθεσίας, ολοκληρώνοντας μέσα στον Ιούνιο την υιοθέτηση των νέων διατάξεων που στοχεύουν σε αυστηρότερο έλεγχο στα σύνορα και γρηγορότερη διαχείριση των αιτημάτων ασύλου. Κεντρικά σημεία του νέου πλαισίου περιλαμβάνουν: την καθιέρωση υποχρεωτικού προελέγχου σε όλα τα εξωτερικά σύνορα μέσω του εκσυγχρονισμένου συστήματος Eurodac, τη σημαντική επιτάχυνση των διαδικασιών εξέτασης αιτήσεων, τη σκλήρυνση του μηχανισμού επιστροφής όσων δεν δικαιούνται άσυλο, αλλά και τη συνολική αναδιοργάνωση σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά πρότυπα για μεταναστευτικό έλεγχο.
Σταθερό βήμα αποτελεί και η πρωτοβουλία για τα λεγόμενα «return hubs», δηλαδή κέντρα επιστροφής μεταναστών προς τρίτες χώρες. Ελλάδα, Γερμανία, Δανία, Αυστρία και Ολλανδία οδηγούν την προσπάθεια, με τις διαβουλεύσεις και συμφωνίες να βρίσκονται σε εξέλιξη, όπως έχει αναφέρει ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης.
Σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιβεβαιώνει με έκθεσή της ότι τα περισσότερα κράτη-μέλη έχουν κάνει σημαντικές τομές στην εφαρμογή του Συμφώνου. Ιδιαίτερα, τονίζει την ανάγκη ολοκλήρωσης κρίσιμων στοιχείων, όπως η λειτουργία του Eurodac, η ενίσχυση των συστημάτων ελέγχου και η αποτροπή δευτερογενών μετακινήσεων.
Δέκα νομοθετικές πράξεις σχηματίζουν το νέο Σύμφωνο, εδραιώνοντας ενιαίο ευρωπαϊκό πλαίσιο για ισχυρότερα σύνορα, νέα εργαλεία ασύλου και μηχανισμούς αλληλεγγύης που ισορροπούν ευθύνη και υποστήριξη μεταξύ των κρατών-μελών. Η δημιουργία της πρώτης ετήσιας «δεξαμενής αλληλεγγύης» (Annual Solidarity Pool) αποτελεί πλέον το βασικό εργαλείο αναλογικής κατανομής των βαρών του μεταναστευτικού στην ήπειρο.
Παρά τη γενική πρόοδο, παραμένουν προκλήσεις: η οριστική έναρξη του Eurodac, η λειτουργία νέων δομών ελέγχου συνόρων, η αντιμετώπιση των δευτερογενών μετακινήσεων και η αποτελεσματική ενεργοποίηση όλων των νέων διαδικασιών που απαιτεί το πλαίσιο.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει την ανάγκη συντονισμένης προσπάθειας με όλους τους αρμόδιους ευρωπαϊκούς οργανισμούς (EUAA, eu-LISA, Frontex, Europol, FRA) και διασφαλίζει επιπρόσθετη χρηματοδότηση 3 δισεκατομμυρίων ευρώ για την εφαρμογή του Συμφώνου και την υποστήριξη εκτοπισμένων, κυρίως από την Ουκρανία.
Η εκκίνηση του Συμφώνου σηματοδοτεί μια νέα εποχή, με τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και τα θεσμικά όργανα να εργάζονται για πλήρη λειτουργική εφαρμογή του. Τον Οκτώβριο του 2026 αναμένεται νέος κύκλος αξιολόγησης και δημοσίευση αναλυτικής έκθεσης για την κατάσταση του ασύλου και της μετανάστευσης στην Ευρώπη.
