Μια σπουδαία επιστημονική αποκάλυψη έρχεται να φέρει τα πάνω-κάτω στη γνώση μας για το ηφαιστειακό πεδίο Σαντορίνης-Κολούμπου. Διεθνής ερευνητική ομάδα, εκμεταλλευόμενη υπερσύγχρονες σεισμικές τεχνικές και τα αποτελέσματα γεωτρήσεων από την αποστολή IODP Expedition 398, εντόπισε μια κρυμμένη γεωλογική δομή: η Τάφρος του Κολούμπου εκτείνεται βορειοανατολικά του γνωστού ηφαιστείου και φαίνεται ότι έπαιξε κομβικό ρόλο στη δημιουργία και την εξέλιξη του υποθαλάσσιου ηφαιστείου Κολούμπο αλλά και ολόκληρης της ηφαιστειακής ζώνης.
Η Καθηγήτρια Γεωλογικής Ωκεανογραφίας του ΕΚΠΑ, Εύη Νομικού, επισημαίνει ότι αυτή η ερευνητική προσπάθεια αναδεικνύει τον μηχανισμό που συνδέει τις τεκτονικές μεταβολές με την ηφαιστειακή δραστηριότητα στο σύμπλεγμα της περιοχής, αποκαλύπτοντας άγνωστες έως τώρα πτυχές της γένεσής του.
Πριν περίπου 330.000 χρόνια, η περιοχή βίωσε έντονη επιτάχυνση των τεκτονικών κινήσεων, με αποτέλεσμα την αύξηση της δραστηριότητας στα ρήγματα και καθιζήσεις, φαινόμενα που προηγήθηκαν από τις ισχυρές εκρήξεις και τη διαμόρφωση της καλδέρας της σημερινής Σαντορίνης.
Το εντυπωσιακό είναι ότι, σύμφωνα με τα νέα στοιχεία, τα κέντρα των εκρήξεων δε σχηματίστηκαν στα μεγάλα ρήγματα – όπως πίστευαν οι ερευνητές ως τώρα – αλλά μέσα στην Τάφρο του Κολούμπου, όπου ο γήινος φλοιός φαίνεται να υπέστη τον πιο έντονο κατακερματισμό, δημιουργώντας ιδανικές οδούς ανόδου του μάγματος.
Η σύνδεση τεκτονικής δραστηριότητας και ηφαιστειότητας είναι πλέον ξεκάθαρη. Μέχρι πριν από 250.000 χρόνια, οι εκρήξεις ήταν μέτριας ισχύος, ενώ στη συνέχεια άρχισε μια περίοδος με επανειλημμένες, ισχυρές εκρήξεις και την ολοκλήρωση της σημερινής καλδέρας, που άλλαξε οριστικά το τοπίο του νησιού και του Νοτίου Αιγαίου.
Αξίζει να αναφερθεί πως η Τάφρος του Κολούμπου ίσως εκτείνεται και κάτω από το βόρειο μέρος της καλδέρας της Σαντορίνης, πιστοποιώντας την ύπαρξη ενός ενιαίου γεωδυναμικού συστήματος. Η μελέτη αυτή έρχεται έναν χρόνο μετά τα χιλιάδες σεισμικά γεγονότα που σημειώθηκαν στην περιοχή το 2025, εντείνοντας το ενδιαφέρον για τις αλληλεπιδράσεις τεκτονικής – ηφαιστειότητας – σεισμικής δράσης.
Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά η Εύη Νομικού, «Η ανακάλυψη τονίζει πως η επιτάχυνση της διάτασης και η συγκέντρωση της παραμόρφωσης αποτέλεσαν τους κύριους παράγοντες που διαμόρφωσαν τη θέση, την εξέλιξη και την εκρηκτικότητα του συστήματος στο Νότιο Αιγαίο τα τελευταία 250.000 χρόνια». Η κατανόηση αυτής της αλληλεπίδρασης θεωρείται πλέον θεμελιώδης για τη μελέτη των ενεργών ηφαιστειακών πεδίων της Ευρώπης.
