Την πρώτη ημέρα του χρόνου, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά την Περιτομή του Ιησού Χριστού, καθώς και τη μνήμη του Μεγάλου Βασιλείου, της Αγίας Εμμελείας και του Αγίου Τηλεμάχου. Το εορτολόγιο της 1ης Ιανουαρίου φέρνει στο επίκεντρο πολυαγαπημένα ονόματα: Βασίλειος, Βασίλης, Βασιλεία, Βασιλική, Βάσος, Βάσω, Βάσια, Βιβή, Βίκυ, Βίβιαν, Βασιλίνα, Μπίλης, Λάκης, Εμμέλεια, Εμμελεία*, Τηλέμαχος και Τηλεμάχη. (*Το όνομα Εμμέλεια τιμάται και σε άλλες ημερομηνίες.) Σήμερα, Πέμπτη 1 Ιανουαρίου, ο ήλιος ανατέλλει στις 07:41 και δύει στις 17:16, ενώ η σελήνη βρίσκεται στη φάση των 12,5 ημερών.
Ο Μέγας Βασίλειος, μια από τις κορυφαίες μορφές της Ορθοδοξίας, γεννήθηκε γύρω στο 329 ή 330 μ.Χ. στη Νεοκαισάρεια του Πόντου και μεγάλωσε στην Καισάρεια Καππαδοκίας. Από τα οκτώ αδέρφια του, τρία ακολούθησαν τον δρόμο της εκκλησίας και ένα αφιερώθηκε στη μοναχική ζωή. Γονείς του ήταν ο Βασίλειος και η Εμμέλεια, δύο πρόσωπα με βαθιά θρησκευτική πίστη που τη μετέδωσαν στα παιδιά τους.
Η εξέλιξη του Βασιλείου υπήρξε εντυπωσιακή. Διέπρεψε στην επιστήμη και στη θεολογία, ενώ σπούδασε στην Καισάρεια, το Βυζάντιο και, για τέσσερα χρόνια, στην Αθήνα. Εκεί γνώρισε το Γρηγόριο τον Ναζιανζηνό και τον Ιουλιανό τον Παραβάτη, μελετώντας φιλοσοφία, ρητορική, αστρονομία και ιατρική. Μετά την επιστροφή του στην Καισάρεια δίδαξε, αλλά γρήγορα αφιερώθηκε στη μοναστική ζωή, ταξιδεύοντας σε Αίγυπτο, Παλαιστίνη, Συρία και Μεσοποταμία, προτού αποσυρθεί για πέντε χρόνια σε μονή του Πόντου.
Το 370 μ.Χ. έλαβε τον τίτλο του επισκόπου Καισαρείας. Υπερασπίστηκε σθεναρά την Ορθοδοξία απέναντι στον Αρειανισμό και υπέμεινε έντονες πιέσεις από τον αυτοκράτορα Ουάλη και τον Μόδεστο. Παράλληλα, εγκαινίασε κομβικές μεταρρυθμίσεις στη μοναστική ζωή και καταπολέμησε την κοινωνική διαφθορά. Σημαντικό του έργο ήταν η ίδρυση της «Βασιλειάδας», ενός φιλανθρωπικού συγκροτήματος που φιλοξενούσε φτωχούς, ορφανά, ηλικιωμένους και ασθενείς.
Το συγγραφικό του έργο είναι τεράστιο και περιλαμβάνει δογματικά κείμενα, ασκητικά συγγράμματα, ομιλίες, αλλά και 365 επιστολές. Ξεχωρίζει η Θεία Λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου, που τελείται δέκα φορές ετησίως, μεταξύ αυτών και την 1η Ιανουαρίου. Ο Βασίλειος πέθανε σε ηλικία περίπου 50 ετών, την 1η Ιανουαρίου 378 ή 379 μ.Χ., αφήνοντας πίσω του ανεκτίμητο πνευματικό πλούτο.
Η παράδοση της βασιλόπιτας έχει ρίζα στη ζωή του Μεγάλου Βασιλείου. Όταν ο Ιουλιανός ο Παραβάτης απαίτησε φόρους από τους κατοίκους της Καισαρείας, οι άνθρωποι παρέδωσαν τιμαλφή και χρυσά. Μετά το θάνατο του αυτοκράτορα, ο Άγιος Βασίλειος αποφάσισε να επιστρέψει τα δώρα και, για να το κάνει δίκαια, τα έκρυψε σε ψωμιά, έτσι ώστε όποιος έκοβε το κομμάτι του να βρει το δώρο του. Έτσι γεννήθηκε το διαχρονικό ελληνικό έθιμο της βασιλόπιτας, που κρατά ζωντανή τη μνήμη και το πνεύμα της αλληλεγγύης.
