Η Ευρωπαϊκή Εβδομάδα Εμβολιασμού (19-25 Απριλίου) φέρνει ξανά στο προσκήνιο τη ζωτική σημασία των εμβολίων στη δημόσια υγεία. Με το σύνθημα «Για κάθε γενιά, τα εμβόλια είναι αποτελεσματικά και ασφαλή», τονίζεται πόσο κρίσιμος είναι ο εμβολιασμός στην προστασία από ασθένειες και σοβαρές παθήσεις.
Δεν είναι ευρέως γνωστό, αλλά ο εμβολιασμός δεν προστατεύει μόνο από λοιμώδεις νόσους. Μπορεί να αποτρέψει και μορφές καρκίνου που σχετίζονται με ιούς, όπως ο ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV), που βρίσκεται στο «στόχαστρο» λόγω της ισχυρής του συσχέτισης με τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Επιστημονικές έρευνες επιβεβαιώνουν ότι ο HPV είναι σήμερα ένας καρκίνος που μπορούμε πια να προλάβουμε.
Τα ολοκληρωμένα προγράμματα εμβολιασμού έχουν οδηγήσει ήδη σε εντυπωσιακά αποτελέσματα. Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας, που επί δεκαετίες προκαλούσε φόβο και ανησυχία, βαίνει προς την οριστική του εξάλειψη, με την Αυστραλία να αναδεικνύεται πρώτη στον κόσμο που πλησιάζει τον στόχο.
Το εμβόλιο κατά του HPV συνιστάται από την ηλικία των 9 ετών, για αγόρια και κορίτσια, προσφέροντας αποτελεσματική προστασία από έναν ιό που συσχετίζεται με το 5% του συνόλου των καρκίνων διεθνώς, συμπεριλαμβανομένων αυτών του στοματοφάρυγγα, του τραχήλου της μήτρας, του πρωκτού, του πέους και των κονδυλωμάτων.
Πάνω από 650.000 νέες περιπτώσεις καρκίνου και περίπου 350.000 θάνατοι κάθε χρόνο στον κόσμο σχετίζονται με τον HPV. Για τις γυναίκες, ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας αποτελεί πάνω από το 90% των HPV-σχετιζόμενων καρκίνων.
Το φιλόδοξο πλάνο του ΠΟΥ για τον HPV
Από το 2020, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας υλοποιεί το σχέδιο 90-70-90 με στόχο να εξαλειφθεί ο καρκίνος τραχήλου της μήτρας ως απειλή: 90% των κοριτσιών να έχουν πλήρη εμβολιαστική κάλυψη μέχρι τα 15, 70% των γυναικών να ελέγχονται ως τα 35 και ξανά ως τα 45, και το 90% όσων διαγιγνώσκονται να λαμβάνουν θεραπεία.
Ωστόσο, τα δεδομένα του 2025 δείχνουν ότι η παγκόσμια κάλυψη εμβολιασμού παραμένει πολύ χαμηλότερα του στόχου. Στην Ευρώπη (στοιχεία 2020), καταγράφονται 66.821 νέα περιστατικά και 30.608 θάνατοι από HPV, με 10,1 περιστατικά και 3,8 θανάτους ανά 100.000 γυναίκες ετησίως.
Η εικόνα στην Ελλάδα: Προκλήσεις και βελτιώσεις
Στη χώρα μας, ο HPV παραμένει σημαντική απειλή – κάθε χρόνο έχουμε περίπου 1.100 νέα περιστατικά και 443 θανάτους λόγω σχετικών καρκίνων. Ο ιός σχετίζεται με 11 διαφορετικούς τύπους καρκίνου τόσο στην πρωκτογεννητική περιοχή όσο και στην περιοχή κεφαλής-τραχήλου. Από τους ετήσιους θανάτους, οι 372 αφορούν γυναίκες και οι 71 άνδρες.
Μία πρόσφατη μελέτη στο περιοδικό Vaccine καταγράφει σαφή πρόοδο, αν και η κάλυψη παραμένει χαμηλή. Η έναρξη εμβολιασμού (τουλάχιστον μία δόση) στα κορίτσια 9-15 ετών αυξήθηκε από 34,7% το 2022 σε 41,4% το 2024, ενώ στα αγόρια από 10,8% σε 31,4%. Ωστόσο, μόνο το 18,6% των κοριτσιών και το 16,6% των αγοριών ηλικίας 9-11 είχε εμβολιαστεί το 2024.
Σημειώνεται ότι περίπου 60% των κοριτσιών που κλείνουν τα 15 έχουν λάβει τουλάχιστον μία δόση, ενώ η αντίστοιχη κάλυψη στα αγόρια πλησιάζει το 40%. Η ολοκληρωμένη εμβολιαστική κάλυψη (δύο δόσεις) στα κορίτσια στα 15 έτη έφτασε το 52,5% το 2024, στα αγόρια εκτινάχθηκε στο 27,7% – ωστόσο ένας στους δύο ή στους τέσσερις, αντίστοιχα, δεν έχει ολοκληρώσει το σχήμα.
Οι ειδικοί τονίζουν ότι ο εμβολιασμός στην ηλικία 9-12 ετών προσφέρει τη μέγιστη προστασία, αφού τότε ο οργανισμός αναπτύσσει ισχυρότερη ανοσία συγκριτικά με άλλες ηλικίες. Η έγκαιρη χορήγηση του εμβολίου μπορεί να σώσει ζωές και να οδηγήσει στην εξάλειψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας την επόμενη δεκαετία – εάν αυξηθεί η συμμετοχή εφήβων και γονέων στα προγράμματα πρόληψης.
