Ραγδαίες εξελίξεις φέρνει το νέο νομοσχέδιο του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, το οποίο βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση, ανοίγοντας διάπλατα την πόρτα για χιλιάδες ανενεργά ή δεσμευμένα ακίνητα να μετατραπούν σε νέες κατοικίες. Η νέα ρύθμιση βάζει στο στόχαστρο το πρόβλημα της χαμηλής διαθεσιμότητας στέγης, προσφέροντας τη δυνατότητα μετατροπής υπαρχόντων κτιρίων σε οικιστικά, τόσο εντός όσο και εκτός σχεδίου πόλεως, χωρίς να διευρύνεται ο ήδη υπάρχων όγκος ή η επιφάνεια.
Τώρα, όσα κτίρια υφίστανται νομίμως – ακόμη και αν οι ισχύουσες χρήσεις γης δεν επέτρεπαν τη μετατροπή – μπορούν, υπό προϋποθέσεις, να αποκτήσουν χρήση κατοικίας, εφόσον παραμένουν στα υπάρχοντα όριά τους. Αυτή η καινοτομία ανοίγει τον δρόμο για εκμετάλλευση πολυάριθμων ακινήτων που μέχρι σήμερα ήταν κλειδωμένα λόγω πολεοδομικών περιορισμών.
Επιπλέον, το ίδιο ισχύει και για νόμιμα υφιστάμενα ακίνητα εκτός σχεδίου ή οικισμού, που επίσης μπορούν να αλλάξουν χρήση παρά τις απαγορεύσεις των τοπικών χωροταξικών κανονισμών. Αυτά τα ακίνητα θα έχουν μόνο μία ευκαιρία να μετατραπούν για οικιστική χρήση, ενώ η ρύθμιση δεν δίνει δυνατότητα για νέα τετραγωνικά ή αύξηση του όγκου.
Για όσους έχουν κτίρια με άδειες παρέκκλισης από τους όρους δόμησης, η δυνατότητα αλλαγής χρήσης διατηρείται εφόσον η παρέκκλιση δόθηκε έως 31 Δεκεμβρίου 2025 και απαιτείται θετική γνωμοδότηση από το Κεντρικό Συμβούλιο Αρχιτεκτονικής πριν εκδοθεί νέα άδεια.
Η έγκριση αλλαγής χρήσης φέρνει και οικονομική υποχρέωση για τους ιδιοκτήτες, καθώς προβλέπεται καταβολή εφάπαξ ανταποδοτικού τέλους, στα 5% της αντικειμενικής αξίας της γης. Τα έσοδα αυτά θα διατίθενται εξ ολοκλήρου για δράσεις περιβαλλοντικής αναβάθμισης μέσω του Πράσινου Ταμείου και δεν θα εκπίπτουν από άλλα τέλη.
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι το πενταετές «μπλόκο» στη βραχυχρόνια μίσθωση: Όσες κατοικίες προκύψουν από την αλλαγή χρήσης, δεν θα νοικιάζονται σε πλατφόρμες τύπου Airbnb για πέντε χρόνια. Στόχος, να ενισχυθεί η διαθεσιμότητα στη μακροχρόνια μίσθωση και να αποφευχθεί η αυτόματη διοχέτευση των νέων κατοικιών στην τουριστική αγορά.
Παράλληλα, κάθε μετατροπή κτιρίου ή τμήματος του για οικιστική χρήση συνοδεύεται από υποχρεωτική δημιουργία προσβασιμότητας για ΑμεΑ στους κοινόχρηστους χώρους, εκτός αν η παρέμβαση θέτει σε κίνδυνο τη στατικότητα του ακινήτου, αλλιώς θεωρείται αυθαίρετη.
Το σχέδιο ξεπερνά τα όρια της ιδιωτικής περιουσίας, περιλαμβάνοντας ειδικές ρυθμίσεις και για ακίνητα του Ταμείου Εθνικής Άμυνας, ώστε να δημιουργηθούν κοινωνικές κατοικίες και να στεγαστεί προσωπικό των Ενόπλων Δυνάμεων. Το νομοσχέδιο συμβαδίζει με τους στόχους της Εθνικής Στρατηγικής για τη Στεγαστική Πολιτική 2026-2035, αγγίζοντας όλο το φάσμα των ακινήτων.
