Τον Νοέμβριο του 1999, στο ιστορικό Palazzo Vecchio στη Φλωρεντία, πραγματοποιήθηκε μια συγκέντρωση που σημάδεψε μια ολόκληρη εποχή: ο Μπιλ Κλίντον πλαισιωνόταν από πέντε σημαντικούς ηγέτες, ανάμεσά τους ο Τόνι Μπλερ, ο Ντ’ Αλέμα, ο Ζοσπέν, ο Σρέντερ και ο Καρντόζο. Όλοι εκπροσωπούσαν εκείνη τη «μοντέρνα» σοσιαλδημοκρατία, η οποία σάρωνε εκλογικά και κυβερνούσε σχεδόν όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Εκείνη τη στιγμή, το Εργατικό Κόμμα της Βρετανίας βρισκόταν στον πυρήνα αυτής της κοσμογονίας, με τον Μπλερ να έχει τερματίσει τη συντηρητική κυριαρχία μετά από είκοσι χρόνια, αναλαμβάνοντας το 1997. Σύντομα ακολούθησαν εκλογικές νίκες των σοσιαλιστών στη Γαλλία και στη Γερμανία, σηματοδοτώντας τη στροφή προς μια ισχυρή Κεντροαριστερά.
Το νέο αυτό ρεύμα απέκτησε και όνομα – «Τρίτος Δρόμος» – χάρη στον Άντονι Γκίντενς και την ιδέα του ανασχεδιασμού της σοσιαλδημοκρατίας, που καλούνταν να ισορροπήσει ανάμεσα στον καπιταλισμό της Θάτσερ και στον παλιό παρεμβατισμό. Η εναρμόνιση με την αγορά και η αποδοχή των ιδιωτικοποιήσεων δεν υποσχόταν ανατροπές, αλλά έθετε ως στόχο τη ρύθμιση των υπερβολών προς όφελος της κοινωνίας.
Η εκλογική απογείωση είχε όμως και κόστος. Η Μάργκαρετ Θάτσερ, όταν ρωτήθηκε για τη μεγαλύτερη επιτυχία της, αναφέρθηκε με νόημα στην άνοδο του Μπλερ και των «Νέων Εργατικών»: οι αντίπαλοί της είχαν τελικά μιμηθεί τις αρχές της. Αυτή η ιδεολογική επικράτηση ήρθε αντιμέτωπη με τα όριά της μετά το ξέσπασμα της οικονομικής κρίσης του 2008. Ξαφνικά, η σοσιαλδημοκρατία δεν φάνταζε πια ως λύση, αλλά ως μέρος του αδιεξόδου. Μπήκε έτσι σε φάση παρακμής, με το φαινόμενο να περιγράφεται παγκοσμίως ως «pasokification», παίρνοντας το όνομα από το ΠΑΣΟΚ της Ελλάδας, που γνώρισε σχεδόν ολοκληρωτική κατάρρευση.
Η αποτυχία της στρατηγικής «επιστροφής στα αριστερά» μετά την κρίση αποτυπώθηκε στις διαδοχικές ήττες, όπως του ΣΥΡΙΖΑ στην Ελλάδα και των Εργατικών του Κόρμπιν στη Βρετανία, που σημείωσαν ιστορικό χαμηλό. Εντωμεταξύ, η πολιτική πυξίδα στην Ευρώπη γύριζε προς την ακροδεξιά, με τα ριζοσπαστικά κινήματα να κερδίζουν έδαφος. Οι Εργατικοί είχαν χάσει πια την ταυτότητά τους, με τις αποτυχίες τους να συνοδεύονται από σοβαρή αμφισβήτηση των Κεντρώων προσπαθειών, όπως του Μακρόν στη Γαλλία. Και στη Βρετανία, η διαρκής πολιτική αστάθεια που προκάλεσε το Brexit οδήγησε στην ανατροπή του έκτου πρωθυπουργού σε μόλις μία δεκαετία.
Μπροστά στον νέο ηγέτη των Εργατικών, που σήμερα αναλαμβάνει την πρωθυπουργία, ανοίγονται δύο κρίσιμες προκλήσεις: Να αντιμετωπίσει την παρακαταθήκη του Brexit, χωρίς όμως να αναιρέσει το ίδιο το αποτέλεσμα, και να φέρει ξανά τη σοσιαλδημοκρατία στην πρωτοκαθεδρία, προσφέροντας ένα νέο όραμα συνδεδεμένο με τις ανάγκες της κοινωνίας και ικανό να βάλει φρένο στην άνοδο της Ακροδεξιάς. Θα καταφέρει να δώσει στην παράταξή του όχι μόνο μια πρόσκαιρη νίκη, αλλά και μια διαρκή πολιτική ηγεμονία;
