Την ώρα που η Ευρώπη προωθεί εντατικά τις ψηφιακές πληρωμές και το ψηφιακό ευρώ, στην Ελλάδα παρατηρείται εντυπωσιακή στροφή προς τα μετρητά. Η οικονομική ασφυξία που προκαλεί ο πληθωρισμός και το περιορισμένο εισόδημα «υποχρεώνει» πολλούς να αφήσουν το πλαστικό χρήμα στο συρτάρι και να καταφύγουν ξανά στα χαρτονομίσματα, αναζητώντας ανακούφιση από τις καθημερινές δαπάνες με τρόπο που παρακάμπτει το αυστηρό φορολογικό πλαίσιο.
Κατακόρυφη αύξηση στις αναλήψεις ΑΤΜ
Ενώ το δίκτυο των POS έχει επεκταθεί θεαματικά και οι πολίτες έχουν εξοικειωθεί με τις κάρτες, τα ΑΤΜ βλέπουν πρωτόγνωρη ζήτηση. Σύμφωνα με τα νεότερα στοιχεία του συστήματος ΔΙΑΣ, ο αριθμός των αναλήψεων σημειώνει αδιάκοπη άνοδο: το 2023 καταγράφηκαν 3,9 εκατομμύρια συναλλαγές, το 2024 ο αριθμός αυξήθηκε στα 4,1 εκατομμύρια και το 2025 εκτοξεύτηκε στα 5,4 εκατομμύρια. Παρά το γεγονός πως μισθοί και συντάξεις καταβάλλονται πλέον αποκλειστικά μέσω τραπεζικών λογαριασμών, οι καταναλωτές αξιοποιούν πρώτα το απαιτούμενο 30% των ηλεκτρονικών δαπανών για φορολογική έκπτωση και στη συνέχεια καταφεύγουν στο «ρευστό» για περισσότερες οικονομίες ή καλύτερες τιμές.
Πού οφείλεται η «επιστροφή»;
Παρά την άνοδο των ηλεκτρονικών πληρωμών στην αγορά, στα πρακτικά της καθημερινότητας –ιδίως σε υπηρεσίες– το χρήμα χέρι με χέρι επανέρχεται δυναμικά. Για τους περισσότερους φορολογούμενους με ετήσιο εισόδημα κάτω των 10.000 ευρώ, η συλλογή αποδείξεων δεν προσφέρει ουσιαστικό φορολογικό όφελος. Αντίθετα, επιλέγοντας πληρωμή χωρίς απόδειξη, αποφεύγεται η επιβάρυνση με το ΦΠΑ 24%. Για παράδειγμα, μια υπηρεσία αξίας 50 ευρώ χρεώνεται ως 62 ευρώ με απόδειξη, ενώ η ωφέλεια από τη χρήση κάρτας περιορίζεται μόλις στα 3,72 ευρώ, αφήνοντας καθαρό κόστος στα 8,28 ευρώ υψηλότερα. Επαναλαμβανόμενες τέτοιες συναλλαγές εξοικονομούν σε μια οικογένεια ποσά που καλύπτουν καθημερινές βασικές ανάγκες.
Αντίδραση της πολιτείας
Στην προσπάθεια να ανακόψει την απώλεια εσόδων, η κυβέρνηση προωθεί νέα νομοθετικά μέτρα, βάζοντας φρένο σε «σπαστές αποδείξεις» για συναλλαγές άνω των 500 ευρώ. Ωστόσο, το ζητούμενο παραμένει αν τα μέτρα και οι έλεγχοι επαρκούν για να αναχαιτίσουν το φαινόμενο, όσο η ακρίβεια πιέζει το εισόδημα και η απόδειξη μετατρέπεται για πολλούς σε οικονομικό βάρος που δεν μπορούν να σηκώσουν.
