Τα υπερβακτήρια που μεταφέρονται μέσω των τροφίμων προκαλούν έντονη ανησυχία στους επιστήμονες, καθώς ολοένα και περισσότερα βακτήρια – όπως η σαλμονέλα και το καμπυλοβακτηρίδιο – εμφανίζουν ανθεκτικότητα στα αντιβιοτικά, απειλώντας άμεσα τη δημόσια υγεία. Μία νέα μελέτη από το Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (ECDC) καταδεικνύει ότι οι λοιμώξεις από τέτοια βακτήρια εξελίσσονται πλέον πολύ πιο δύσκολα στη θεραπεία, ακόμα κι όταν ο αρχικός μικροοργανισμός θεωρείτο μέχρι πρόσφατα «κοινός».
Όπως επισημαίνει ο επικεφαλής επιστήμονας Piotr Kramarz, η αλληλεπίδραση μεταξύ ανθρώπου, ζώων και τροφίμων εντείνει την εξάπλωση της αντοχής στα αντιμικροβιακά φάρμακα, με αποτέλεσμα η λύση να απαιτεί συντονισμένη παρέμβαση όλων των εμπλεκόμενων τομέων υπό το πρίσμα της Ενιαίας Υγείας. Αυτό το μήνυμα απέκτησε επιπλέον βαρύτητα καθώς σημαντικά αντιβιοτικά, όπως η σιπροφλοξασίνη – βασική επιλογή για τη θεραπεία σοβαρών λοιμώξεων – χάνουν πλέον την αποτελεσματικότητά τους. Το καμπυλοβακτηρίδιο, για παράδειγμα, παρουσιάζει τέτοια αντοχή στη σιπροφλοξασίνη που στις μέρες μας δεν προτείνεται καν για τη θεραπεία.
Η κατάσταση επιβαρύνεται και από τη σταδιακή ανθεκτικότητα αυτών των βακτηρίων σε παραδοσιακά αντιβιοτικά όπως η αμπικιλλίνη, οι τετρακυκλίνες και οι σουλφοναμίδες. Επιπλέον, ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η ανίχνευση E. Coli που παράγει καρβαπενεμάση σε εκτροφή ζώων και κρέας, ενώ οι καρβαπενέμες – από τα ισχυρότερα αντιβιοτικά «τελευταίας γραμμής» – απαγορεύονται αυστηρά στην κτηνοτροφία.
Στην Ελλάδα, το πρόβλημα αγγίζει δραματικά επίπεδα: Η αντοχή του καμπυλοβακτηριδίου στην σιπροφλοξασίνη ξεπερνά το 90%, όταν στη Νορβηγία δεν υπερβαίνει το 33,2% και στην Ιρλανδία το 38,6%. Κύπρος, Βουλγαρία, Λιθουανία και Πορτογαλία καταγράφουν αντίστοιχα υψηλά ποσοστά. Επίσης, η χώρα μας έχει το μεγαλύτερο ποσοστό ανθεκτικού στελέχους C. coli στην ερυθρομυκίνη σε όλη την Ευρώπη. Το 2024 σημειώθηκαν 441 επιβεβαιωμένα κρούσματα σαλμονέλας και 226 καμπυλοβακτηρίωσης στην Ελλάδα.
Παρόλα αυτά, η έκθεση του ECDC καταγράφει και κάποιες θετικές εξελίξεις: Σε αρκετές χώρες της Ευρώπης, η ανθεκτικότητα της σαλμονέλας στην αμπικιλλίνη και τις τετρακυκλίνες έχει μειωθεί τα τελευταία δέκα χρόνια, όπως και η αντοχή του καμπυλοβακτηριδίου στην ερυθρομυκίνη. Ωστόσο, οι ειδικοί προειδοποιούν πως εάν τα υπερβακτήρια συνεχίσουν να εμφανίζουν τέτοια ανθεκτικότητα, θα είναι ολοένα πιο δύσκολο να θεραπευθούν οι λοιμώξεις.
Η σαλμονέλα και το καμπυλοβακτηρίδιο βρίσκονται κύρια σε τρόφιμα όπως αυγά, ωμό κοτόπουλο, γαλοπούλα, χοιρινό και μη παστεριωμένα γαλακτοκομικά. Η κακή θερμική επεξεργασία ή η κατανάλωση μολυσμένου νερού αυξάνουν τις πιθανότητες νόσησης. Σύμφωνα με τον ΕΟΔΥ, μόνο στην Ευρώπη δηλώνονται πάνω από 80.000 περιστατικά σαλμονέλωσης ετησίως, γεγονός που φανερώνει τη σοβαρότητα του ζητήματος και την ανάγκη άμεσης δράσης.
