Καμιά φορά, οι σκέψεις μας γίνονται το μεγαλύτερο εμπόδιο στη δική μας ηρεμία, αλλά υπάρχει απάντηση που δεν φανταζόσασταν!
Στο Άγιο Όρος, οι γέροντες μου δίδαξαν ότι οι λογισμοί – ιδέες, εικόνες, μνήμες – γεννιούνται αυθόρμητα στη φαντασία μας και χωρίζονται σε θετικούς και αρνητικούς. Ο νους, όσο παραμένει υγιής, αξιολογεί αυτές τις σκέψεις με βάση τη λογική, τις ανάγκες και τις θρησκευτικές του αξίες. Όταν όμως δυναμώνουν οι κακές συνήθειες, ο νους δυσκολεύεται να τις αποβάλλει.
Ο Άγιος Παΐσιος τόνιζε ότι ακόμα και ο παραμικρός κακός λογισμός προς κάποιον, ακυρώνει κάθε πνευματική άσκηση ή νηστεία. Το κλειδί για να σπάσουμε τα «δεσμά» αυτών των λογισμών είναι να αποφεύγουμε τις αιτίες τους και να ζητάμε συνεχώς την βοήθεια της Θείας Χάριτος μέσω της προσευχής. Ο λογισμός συνήθως εμφανίζεται σαν «προσβολή» – μια πρώτη ιδέα που έρχεται στο μυαλό, όπως η επιθυμία για λαιμαργία ή απαγορευμένες πράξεις. Αν επικοινωνήσουμε με αυτή τη σκέψη, αποκτά δύναμη και μετατρέπεται σε πάθος μέσα μας.
«Στην κάθε αναπνοή κάνουμε χίλιες σκέψεις», μου είχε πει ένας γέροντας, τονίζοντας πως οι σκέψεις αυτές διαμορφώνουν χαρακτήρα και ταυτότητα. Το μέλλον μας δεν είναι προκαθορισμένο – αλλάζει καθώς αλλάζουν και οι σκέψεις μας. Ο λογισμός είναι η επίμονη σκέψη που επιστρέφει, ασκώντας τεράστια επιρροή στο πνεύμα και το σώμα μας.
Με αφορμή την περίοδο της Σαρακοστής και τις πολλές αναφορές που βλέπω στο Tai Chi (τάι τσι) – μία μέθοδο ευεργετικής άσκησης για άτομα μέσης ηλικίας και άνω – παρατηρώ όλο και περισσότερους να βρίσκουν στον ανατολικό αυτό τρόπο εκγύμνασης μια νέα ισορροπία. Οι απαλές, αργές κινήσεις δυναμώνουν αρθρώσεις, μυς, σκελετό, ρυθμίζουν την πίεση, καταπολεμούν στρες, άγχος και κατάθλιψη, ενώ ενισχύουν την αίσθηση ασφάλειας στην καθημερινότητα. Εκτός από φυσική ευεξία, το τάι τσι φαίνεται να συντελεί στην εκδίωξη αρνητικών σκέψεων και να στηρίζει την εγκράτεια.
Χρειάζεται διαρκής πνευματική επαγρύπνηση – προστασία νου και καρδιάς από επιβλαβείς λογισμούς. Αυτή η προσοχή, η λεγόμενη «νήψη», είναι η βάση κάθε εσωτερικής μεταμόρφωσης. Ζητώντας τη βοήθεια του Χριστού με ταπεινότητα, μπορούμε να κατατροπώσουμε τη δύναμη των αρνητικών σκέψεων και να κρατήσουμε αλώβητη την ψυχή μας από κάθε κακό.
Κώστας Θεολόγου, καθηγητής ΕΜΠ και διευθυντής Τομέα Ανθρωπιστικών, Κοινωνικών Επιστημών & Δικαίου ΕΜΦΕ
