Μια συνάντηση με τον καθηγητή του Γεωπονικού Πανεπιστημίου, Ιωσήφ Μπιζέλη, ανοίγει τα μάτια για ένα ζήτημα που αφορά το μέλλον της ελληνικής υπαίθρου και της αγροτικής παραγωγής. Με αφορμή τραγικό περιστατικό ευλογιάς που οδήγησε στην εξόντωση προβάτων σπάνιας φυλής, ο Μπιζέλης – μέλος του Δικτύου Προστασίας Αυτόχθονων Αγροτικών Ζώων «Αμάλθεια» – μοιράζεται την πολυετή εμπειρία του, τονίζοντας τον σιωπηλό αφανισμό των ντόπιων ζώων.
Τα παιδιά, σήμερα, ελάχιστα έχουν σχέση με την παραδοσιακή αγροτική ζωή – «Όταν σχολεία επισκέπτονται το Πανεπιστήμιο και βλέπουν ζώα, εντυπωσιάζονται, σαν να βλέπουν κάτι εξωτικό!», δηλώνει χαρακτηριστικά. Στην Ευρώπη, τα city farms αντικαθιστούν τις παιδικές χαρές: μικρές φάρμες που φέρνουν τα παιδιά σε επαφή με αγροτικά ζώα, μαθαίνοντάς τους τον κύκλο της παραγωγής τροφίμων.
Το «σπάσιμο» της παραδοσιακής κτηνοτροφίας ξεκίνησε με την αστικοποίηση, όταν τα οικόσιτα ζώα συνδέθηκαν με τη φτώχεια και εγκαταλείφθηκαν. «Οι κτηνοτρόφοι είχαν χρήματα, αλλά πάσχιζαν να βρουν σύζυγο, καθώς η κοινωνική αποδοχή είχε αλλάξει», εξηγεί ο Μπιζέλης. Τις επόμενες δεκαετίες, η εντατική εκτροφή κυριάρχησε, εκτοπίζοντας τις τοπικές φυλές. Στα πουλερικά, τα υβρίδια σχεδόν εξαφάνισαν τις παλιές ελληνικές ράτσες. Κι όσο για τη βοοτροφία, στο πέρασμα των χρόνων και με την είσοδο των τρακτέρ, αγελάδες ντόπιες αντικαταστάθηκαν από αποδοτικές ξένες φυλές, αν και αυτά τα ζώα συχνά δυσκολεύονται να επιβιώσουν στο σκληρό ελληνικό περιβάλλον.
Από το 2015 ξεκίνησε ραγδαία μείωση σε γίδια και πρόβατα, όχι μόνο λόγω ασθενειών, αλλά επειδή τα κόστη αυξήθηκαν ενώ οι τιμές των προϊόντων έμειναν ίδιες. Παράδειγμα χαρακτηριστικό: το κόστος συμπληρωματικής τροφής υπερπολλαπλασιάστηκε σε σχέση με το γάλα, ενώ και η γραφειοκρατία, όπως η ηλεκτρονική σήμανση στα ζώα, επιβαρύνουν τους κτηνοτρόφους σημαντικά.
Οι παλιές φυλές ήταν προσαρμοσμένες στο ελληνικό τοπίο, ζούσαν δεκαετίες, ενώ οι «βελτιωμένες» ράτσες σήμερα δίνουν τεράστιες αποδόσεις αλλά ζουν πολύ λιγότερο. «Οι αυτόχθονες φυλές κινδυνεύουν πραγματικά: συχνά δεν λαμβάνουν επιδότηση οι τελευταίοι τσοπάνηδες, καθώς αδυνατούν να ανταπεξέλθουν στη συνεχή γραφειοκρατία», σημειώνει ο καθηγητής.
Σήμερα, η παγκόσμια διατροφική κρίση πλησιάζει και εναλλάσσονται μοντέλα: τεχνολογικές φάρμες-κολοσσοί απέναντι στη μικρή, συνδεδεμένη με το έδαφος κτηνοτροφία. Για την Ελλάδα, η εκμετάλλευση των άγριων εκτάσεων, η αξιοποίηση των τοπικών φυλών που παράγουν ξεχωριστά προϊόντα, είναι η ελπίδα επιβίωσης και η απάντηση στην ανελέητη βιομηχανοποίηση. Όμως για να παραμείνει ο Έλληνας παραγωγός βιώσιμος, οι τιμές πρέπει να αυξηθούν σημαντικά – αλλιώς, τα μοναδικά εγχώρια προϊόντα θα χαθούν για πάντα.
