Ένα νέο κεφάλαιο ανοίγει για τους εγκαταλελειμμένους οικισμούς μέσα από τις αλλαγές του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) στα Ειδικά Σχέδια Περιβαλλοντικής Αναβάθμισης και Ανάπτυξης (Ε.Σ.ΠΕΡ.Α.Α). Το εργαλείο αυτό υπόσχεται να μεταμορφώσει περιοχές που έως σήμερα παρέμεναν ανεκμετάλλευτες, δημιουργώντας νέες δυνατότητες προσέλκυσης πληθυσμού και επενδυτών.
Το νομοθετικό πλαίσιο, που ισχύει ήδη από το 2014 και τώρα ανανεώνεται, έρχεται να ενεργοποιηθεί με αυστηρές διαδικασίες και διαφανείς κανόνες. Εκατοντάδες οικισμοί κινδυνεύουν με ερήμωση, με πολύτιμο οικιστικό απόθεμα να χάνεται, ιδιαίτερα σε μια περίοδο όπου οι στεγαστικές ανάγκες ολοένα και αυξάνονται. Η βασική επιδίωξη αυτών των αλλαγών είναι να στηριχθεί η τοπική κοινωνία, να ανακοπεί η πληθυσμιακή μείωση και να υπάρξει ουσιαστική περιφερειακή ανάπτυξη.
Πώς λειτουργούν τα ΕΣΠΕΡΑΑΑ
Τα σχέδια αυτά απαιτούν μια εξαιρετικά αυστηρή και εμπεριστατωμένη διαδικασία: απαιτείται η εκπόνηση ειδικού σχεδίου που εγκρίνεται μόνο με Προεδρικό Διάταγμα και ύστερα από εισηγήσεις και αξιολογήσεις σε όλα τα επίπεδα (πολεοδομικό, περιβαλλοντικό, τεχνικό). Αυτό εγγυάται ότι δεν πρόκειται για μια πρόχειρη ή επιπόλαια απόφαση, αλλά για δομημένη προσέγγιση με κεντρικό άξονα την ουσιαστική προστασία των εγκαταλελειμμένων οικισμών.
Δέσμευση για κοινόχρηστους χώρους
Τουλάχιστον το 50% κάθε πολεοδομούμενης περιοχής δεσμεύεται για κοινόχρηστη ή κοινωφελή χρήση αλλά και για τη δημιουργία υποδομών δημοσίου συμφέροντος. Παράλληλα, θεσπίζεται ειδική χρηματική συμμετοχή που θα διατεθεί σε έργα κοινής ωφέλειας, αποκατάσταση κτιρίων και διατήρηση της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής. Έτσι, εξασφαλίζεται ότι πρόκειται για οργανωμένες παρεμβάσεις και όχι για αλόγιστη ανάπτυξη υπέρ των ιδιωτών.
Για να προχωρήσει κάποιο σχέδιο, θα εξετάζονται σωρευτικά η ιστορική και αρχιτεκτονική αξία, η καταλληλότητα του εδάφους, το εάν υπάρχουν υποδομές και αν είναι συμβατό με τον γενικό χωροταξικό σχεδιασμό. Ακόμα και αν ένας οικισμός πληροί τα πληθυσμιακά κριτήρια, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα εγκριθεί το σχετικό σχέδιο αν δεν καλύπτονται όλες οι υπόλοιπες προϋποθέσεις.
Απαγορευμένες περιοχές για νέα δόμηση
Καμία ανάπτυξη δεν θα επιτρέπεται σε δασικές ή αναδασωτέες περιοχές, αρχαιολογικούς τόπους, αιγιαλό, παραλίες, γη υψηλής παραγωγικότητας και οπουδήποτε αλλού το νομοθετικό πλαίσιο απαγορεύει αυστηρά τη δόμηση. Απαιτούνται, επιπρόσθετα, στενόχωρες μελέτες καταλληλότητας, υδρολογικοί έλεγχοι και πιστοποιήσεις διαθέσιμων υποδομών πριν οποιαδήποτε πράξη εγκριθεί, ώστε να διασφαλιστεί ότι η ανάπτυξη θα γίνει με σεβασμό στο περιβάλλον.
Η κεντρική στόχευση του ΥΠΕΝ
Το ΥΠΕΝ υπογραμμίζει πως στόχος δεν είναι να αυξηθεί ανεξέλεγκτα η δόμηση, αλλά να αντιμετωπιστεί το αυξανόμενο πρόβλημα της εγκατάλειψης και της υποβάθμισης ιστορικών οικισμών, του τοπίου και της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Με το νέο αυτό εργαλείο επιχειρείται να συνδυαστεί η προστασία των οικισμών με τον οργανωμένο πολεοδομικό σχεδιασμό, τις σύγχρονες υποδομές και τις περιβαλλοντικές δικλίδες, ώστε να σταματήσει η αποσπασματική και άναρχη δόμηση.
Οι διατάξεις, επομένως, δεν διευρύνουν τις δυνατότητες τυχαίας οικοδόμησης, αλλά εισάγουν ένα πλαίσιο ορθής και τεκμηριωμένης αναβάθμισης οικισμών με αυστηρές προϋποθέσεις για βιώσιμη ανάπτυξη.
