Δραματικές αλλαγές συγκλονίζουν το τοπίο της πολιτικής σε Ελλάδα και Ηνωμένο Βασίλειο, με τον δικομματισμό να δείχνει ανήμπορος να αντέξει.
Από το Brexit και μετά, κανένας Πρωθυπουργός στη Βρετανία δεν έχει παραμείνει στην πρωθυπουργική κατοικία περισσότερο από τρία χρόνια και σαράντα πέντε μέρες – ο Μπόρις Τζόνσον παίρνει τη σχετική «πρωτιά». Παρακολουθώντας μια σειρά κυβερνητικών κρίσεων, ο Έλληνας Πρωθυπουργός χρησιμοποιεί παραδείγματα όπως αυτά της Βρετανίας ως προειδοποίηση υπέρ της σταθερότητας στην Ελλάδα.
Το Ηνωμένο Βασίλειο πλέον παλεύει να κυβερνηθεί αποτελεσματικά, αναδεικνύοντας τον κίνδυνο της διαρκούς πολιτικής ανασφάλειας. Το πιο εντυπωσιακό είναι ότι η πανίσχυρη κυριαρχία του δικομματισμού τόσο στην Ελλάδα όσο και στη Βρετανία φαίνεται να αποτελεί παρελθόν, με τα παραδοσιακά κόμματα να χάνουν στήριξη και να αμφισβητούνται όπως ποτέ άλλοτε.
Η συζήτηση για το φαινόμενο είχε ήδη ανάψει στη Βρετανία, και πριν ακόμα ο Κιρ Στάρμερ ανακοινώσει με βουρκωμένη φωνή την αποχώρησή του. Η καθηγήτρια Πολιτικής Επιστήμης Σάρα Χόμπολτ επισημαίνει ότι το Reform, υπό τον Νάιτζελ Φάρατζ, αναδείχθηκε θριαμβευτής στις τοπικές εκλογές του 2026, αλλά ουσιαστικότερο είναι το γεγονός ότι το αποτέλεσμα σημαδεύει το τέλος της αδιαμφισβήτητης κυριαρχίας των δύο παραδοσιακών κομμάτων.
Σύμφωνα με ανάλυση του BBC, αν γίνονταν εθνικές κάλπες αμέσως μετά τις εκλογές, πάνω από τα δύο τρίτα των πολιτών θα επέλεγαν σχήματα εκτός των Εργατικών και των Τόρις! Κανένα από τα δύο δεν θα ξεπερνούσε το 20%.
Ακόμη και στην Οξφόρδη, η καθηγήτρια Τζέιν Γκριν επεσήμανε ότι η ψήφος σε μικρότερα ή -πρώην- αντισυστημικά κόμματα ίσως πια να μην θεωρείται χαμένη – τάση που αλλάζει ριζικά τα δεδομένα και στις εθνικές εκλογές.
Ο απόηχος του Brexit και η νέα πολιτική τάξη
Το βρετανικό κομματικό σύστημα αρχίζει όλο και περισσότερο να προσεγγίζει το ευρωπαϊκό μοντέλο, με τον ανταγωνισμό να γίνεται πολυκομματικός κι όχι πια διπολικός. Η πολιτική αστάθεια που θυμίζει την Ιταλία πριν τη Μελόνι, διαμορφώνεται υπό το βάρος ταυτοτικών πολιτικών και την ισχυροποίηση της λαϊκιστικής ακροδεξιάς. Το Brexit επιτάχυνε τη διάλυση του δικομματισμού, δημιουργώντας νέες γραμμές σύγκρουσης γύρω από το Leave και το Remain, αντικαθιστώντας τους παραδοσιακούς ταξικούς διαχωρισμούς.
Οι «μαύρες» χρονιές για τον ελληνικό δικομματισμό
Πριν καταρρεύσει το βρετανικό μοντέλο, το ελληνικό σύστημα είχε ήδη παρουσιάσει ρωγμές. Το σημείο καμπής ήρθε το 2012, όταν το ΠΑΣΟΚ βρέθηκε στο περιθώριο και ένα μικρότερο κόμμα ξάφνιασε με τη ριζική του άνοδο. Τα παραδοσιακά ποσοστά των δύο μεγάλων κομμάτων μειώθηκαν δραστικά: το Μάιο του 2012, ΝΔ και ΣΥΡΙΖΑ άθροισαν μόλις 35,63%, ποσοστό που ανέβηκε σε 56,55% τον Ιούνιο. Ακολούθως, τα συνολικά ποσοστά των δύο μεγάλων κομμάτων ανέβηκαν για λίγα χρόνια, όμως μετά το 2023 η πτώση επανήλθε: Μάιο και Ιούνιο έπεσαν σε 60,86% και 58,39% αντίστοιχα.
Στην απαρχή της διακυβέρνησης Μητσοτάκη, πολλοί Έλληνες αναλυτές χαρακτήρισαν τον δικομματισμό «αδύναμο» ή «συρρικνωμένο». Την εποχή της σφοδρής πόλωσης το 1985 και 1989, τα ποσοστά ΠΑΣΟΚ-ΝΔ ξεπερνούσαν το 86%, ενώ το 2004 ανέρχονταν στο 85,9%. Έκτοτε, η δυναμική άλλαξε και το άλλοτε ακλόνητο κομματικό δίπολο δείχνει να κινδυνεύει οριστικά.
Από το δίπολο στο «ενάμιση κόμμα»
Το εκλογικό αποτέλεσμα του 2023 και η πτώση του ΣΥΡΙΖΑ εδραίωσε τελικά την ιδέα για «σύστημα ενάμιση κόμματος»: Κανένας δεύτερος πολιτικός πόλος δεν καταφέρνει να ξεφύγει από τα όρια της μικρομεσαίας πολιτικής επιρροής. Ούτε τα υπόλοιπα κόμματα πείθουν ως αξιόπιστη εναλλακτική, σύμφωνα με αναλυτές και δημοσκόπους, με τους αναποφάσιστους να παραμένουν μακριά. Πλέον, το πολιτικό σκηνικό της χώρας μοιάζει πιο αβέβαιο από ποτέ και ο δεύτερος μεγάλος πόλος εξακολουθεί να αναζητείται.
