Όποτε ο «Ζορμπάς» του Μίκη Θεοδωράκη αντηχεί, είτε σε συναυλίες, αθλητικά γεγονότα ή δημόσιες εμφανίσεις, η ατμόσφαιρα αλλάζει μαγικά. Πρόσφατα, στην μεγαλειώδη συναυλία των Metallica στην Αθήνα, το κοινό ενθουσιάστηκε όταν το συγκρότημα έντυσε τη στιγμή με τη διάσημη μελωδία του «Ζορμπά». Παρόμοια, κατά τη διάρκεια της Eurovision, ο Ακύλας εμφανίστηκε περπατώντας σε γαλάζιο χαλί υπό τους ήχους του ίδιου έργου, ενώ στη βράβευση του Λευτέρη Πετρούνια, ακούστηκε ξανά το θρυλικό κομμάτι αντί του εθνικού ύμνου, γεγονός που μπερδεύει ακόμη και σήμερα πολλούς ξένους.
Δημοσιογράφοι δεν διστάζουν να ρωτήσουν αθλητές για τα συναισθήματά τους όταν η συγκεκριμένη μουσική κυριαρχεί στο στάδιο, όπως συνέβη με τον Μίλτο Τεντόγλου, ο οποίος απάντησε αφοπλιστικά: «Δεν ξέρω… Τίποτα». Τι είναι όμως, αυτό που κάνει το έργο τόσο ξεχωριστό και βαθιά συνυφασμένο με την έννοια της «ελληνικής ψυχής»;
Η μουσική του Θεοδωράκη εκπέμπει δύναμη, ελευθερία και πάθος. Η σύνθεσή του για την ταινία του 1964 «Zorba the Greek», βασισμένη στο μυθιστόρημα του Νίκου Καζαντζάκη και σκηνοθεσίας του Μιχάλη Κακογιάννη, ανέδειξε τον χαρακτήρα του Ζορμπά ως σύμβολο ενός ανθρώπου που υπερβαίνει τα όρια της καθημερινότητας μέσα από τον χορό και την έκφραση των συναισθημάτων του, κατακτώντας παγκόσμια αναγνώριση και τρία Όσκαρ.
Το φαινόμενο του Ζορμπά, αποδεσμευμένο από τη λογοτεχνία, τον κινηματογράφο ή τη μουσική, παραμένει σύμβολο της Ελλάδας: μια προσωπικότητα αυθόρμητη, δυναμική κι έτοιμη να γιορτάσει ή να εξορκίσει τα ανείπωτα μέσα από τον χορό. Ωστόσο, τίθεται το ερώτημα: Θέλουμε ακόμη να παρουσιάζουμε τον εαυτό μας έτσι, μετά από δεκαετίες οικονομικών και κοινωνικών αναταράξεων; Εξακολουθεί ο Ζορμπάς να εκφράζει τη σύγχρονη ελληνική ταυτότητα ή απλά έναν στερεοτυπικό ρόλο που παίζει σε κάθε διεθνές προσκήνιο;
Ο ήρωας του Καζαντζάκη παραμένει εξαιρετικά περίπλοκος και πολυεπίπεδος, κάτι που σπάνια αποτυπώνεται όταν το σύμβολο εστιάζει μόνο στον εξωτερικό αυθορμητισμό και το γλέντι. Η μουσική του Θεοδωράκη όμως συνεχίζει ασταμάτητα το ταξίδι της, διασκευαζόμενη σε κάθε γωνιά του κόσμου, με το ορχηστρικό της μεγαλείο να συγκινεί κάθε ακροατή. Το 1987, άλλωστε, ο συνθέτης προσέφερε και τη συμφωνική εκδοχή, ενισχύοντας ακόμη περισσότερο τον μύθο.
