Παρά το τεράστιο στρατιωτικό και οικονομικό της κύρος, οι ΗΠΑ αποτυγχάνουν να επιβληθούν στο Ιράν – ένα κράτος πολύ πιο αδύναμο, που ήδη δοκιμάζεται από βαριές κυρώσεις και απανωτά χτυπήματα. Πώς εξηγείται αυτό το ανεπανάληπτο διπλωματικό αδιέξοδο;
Όπως αναλύει ο Φαρίντ Ζακάρια στη Washington Post, η στρατηγική των ΗΠΑ μοιάζει με το περίφημο παιχνίδι της μετωπικής σύγκρουσης, όπου δύο οδηγοί κατευθύνονται ο ένας πάνω στον άλλον και μόνο εκείνος που «σπάει» πρώτος, υποχωρεί. Για την ιρανική ηγεσία, μια ήττα ισοδυναμεί με ολική κατάρρευση, ενώ για τον πρόεδρο Τραμπ το διακύβευμα είναι ασύγκριτα μικρότερο. Αυτή η ασύμμετρη αποφασιστικότητα οδηγεί το Ιράν να ρισκάρει τα πάντα, αρνούμενο να υποχωρήσει μπροστά στη δύναμη της Αμερικής.
Αμερικανική πολιτική σε μόνιμη σύγκρουση με την Τεχεράνη
Το πρόβλημα όμως είναι πολύ βαθύτερο. Από την επικράτηση του ισλαμικού καθεστώτος στο Ιράν, οι ΗΠΑ δεν κατάφεραν ποτέ να χαράξουν σταθερή γραμμή. Αποσκοπούν στη διαγραφή του καθεστώτος ή απλά στην αλλαγή πολιτικών του; Αυτή η εσωτερική διαμάχη στην Ουάσινγκτον καθηλώνει κάθε διπλωματική προσπάθεια μισό αιώνα τώρα.
Η διαπραγμάτευση απαιτεί παραχωρήσεις κι ανταλλάγματα, αλλά όποιος συνομιλεί με την ιρανική ηγεσία της δίνει διεθνή νομιμοποίηση – κάτι που βρίσκει αντίθετο ένα σημαντικό μέρος του αμερικανικού κατεστημένου. Ακόμα και ο Ρόναλντ Ρίγκαν συνομιλούσε υπογείως με το Ιράν, την ώρα που δημόσια το κατήγγελλε.
Τραμπ: Από ευχές για ειρήνη στις απειλές καταστροφής
Η σκληρή αντίθεση στις ΗΠΑ φαίνεται και στην πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ. Μέσα σε μία μέρα, μπορεί να απειλήσει τον ιρανικό πολιτισμό και, λίγο αργότερα, να μιλήσει για πρόοδο σε διαπραγματεύσεις. Ταυτόχρονα καλεί σε εξέγερση κατά του καθεστώτος και υπόσχεται λαμπρό μέλλον αν εκπληρωθούν οι αμερικανικές απαιτήσεις. Μια στάση γεμάτη αντιφάσεις που δεν εκπλήσσει την αμερικανική διπλωματική ιστορία.
Από την Σοβιετική Ένωση ως το Ιράν: Επαναλαμβανόμενα διλήμματα
Το ίδιο μοτίβο φάνηκε και στη στάση των ΗΠΑ προς τη Σοβιετική Ένωση. Χρειάστηκαν δεκαέξι χρόνια για την Ουάσινγκτον να αναγνωρίσει επίσημα τη Μόσχα, και ακόμη και τότε, οι σκληρές φωνές επέκριναν κάθε προσπάθεια προσέγγισης. Ο Χένρι Κίσινγκερ το είπε ξεκάθαρα: υπάρχουν ιδεολογικές διαφορές, αλλά τα συμφέροντα – όπως ο έλεγχος των πυρηνικών – απαιτούν διάλογο.
Η κληρονομιά Ομπάμα και η μεγάλη ευκαιρία του Ιράν
Ο Μπαράκ Ομπάμα επέλεξε τη διαπραγμάτευση με το τρέχον καθεστώς, στοχεύοντας στον περιορισμό του ιρανικού πυρηνικού κινδύνου. Η συμφωνία θεωρήθηκε αποτελεσματική, αλλά επικρίθηκε δριμύτατα πως νομιμοποιούσε το καθεστώς. Η απόσυρση Τραμπ από τη συμφωνία έδωσε χώρο στους σκληροπυρηνικούς της Τεχεράνης να κλιμακώσουν και να οδηγήσουν ξανά τις δύο πλευρές σε τεράστια ένταση.
Η τελική ανατροπή
Τώρα, καθώς ο Τραμπ επιδιώκει νέα συμφωνία, πιθανώς να παραχωρήσει στο Ιράν αυτό που επιζητά περισσότερο από οτιδήποτε – την αναγνώρισή του και από τα πιο ακραία αμερικανικά κέντρα. Για την Τεχεράνη, αυτή είναι ιστορική νίκη, για την οποία αξίζει κάθε συμβιβασμό!
