Στα βάθη μιας λίμνης του νησιού Λιούις στη Σκωτία, ομάδα αρχαιολόγων από το Πανεπιστήμιο Σαουθάμπτον εντόπισε μια τεράστια ξύλινη κατασκευή, ηλικίας πάνω από 5.000 χρόνια, θαμμένη κάτω από το γνωστό «crannog» – ένα τεχνητό νησί φτιαγμένο από πέτρες. Αξιοποιώντας την καινοτόμο μέθοδο της στερεοφωτογραμμετρίας, οι επιστήμονες αποτύπωσαν με ακρίβεια όσα βρίσκονται τόσο στην επιφάνεια όσο και στον βυθό της λίμνης, αποκαλύπτοντας ίχνη μιας εξελιγμένης κατασκευής που δεν θα ήταν δυνατό να βρεθεί με παραδοσιακές μεθόδους.
Σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο του Ρέντινγκ, οι ερευνητές ερευνούν το crannog της λίμνης Μπόργκαστεϊλ, φέρνοντας στο φως αρχιτεκτονικά στοιχεία που χρονολογούνται νωρίτερα ακόμη και από το Στόουνχεντζ. Στα στρώματα κάτω από την πέτρινη επιφάνεια εντοπίστηκαν ξύλινες δομές και φύλλα, καθώς και εκατοντάδες νεολιθικά θραύσματα αγγείων βυθισμένα στη λίμνη, που υποδηλώνουν ανθρώπινη δραστηριότητα ήδη από τη Νεολιθική εποχή.
Η αρχαιολόγος Δρ. Στέφανι Μπλάνκσαϊν υπογραμμίζει τη μεγάλη σημασία των crannogs – τεχνητών νησιών, από τα οποία εκατοντάδες παραμένουν ανεξερεύνητα στις σκωτσέζικες λίμνες. Αν και αρχικά θεωρούνταν πως χρησιμοποιήθηκαν σε μεταγενέστερες περιόδους όπως η Εποχή του Σιδήρου, πρόσφατες μελέτες αποδεικνύουν πια πως μερικά έχουν κατασκευαστεί στη Νεολιθική περίοδο, δηλαδή μεταξύ 3800 και 3300 π.Χ.
Απίστευτο: Παλιότερο ακόμη κι από το Στόουνχεντζ
Μετά από χρόνια ερευνών με ανασκαφές, γεωτρήσεις, ακριβείς μετρήσεις και ραδιοχρονολόγηση, διαπιστώθηκε ότι η πρώτη φάση του crannog ανάγεται πριν 5.000 χρόνια, γεγονός που το καθιστά αρχαιότερο από το ίδιο το Στόουνχεντζ. Αρχικά είχε σχήμα κυκλικής ξύλινης πλατφόρμας διαμέτρου 23 μέτρων καλυμμένης με κλαδιά, ενώ στη διάρκεια των χιλιετιών νέες κατασκευές προστέθηκαν, με σημαντικές φάσεις κατά την Εποχή του Χαλκού και του Σιδήρου. Σημαντική επίσης υπήρξε μια λιθόστρωτη διώρυγα που σήμερα είναι βυθισμένη, η οποία ένωνε το νησί με την ξηρά.
Τα πλούσια ευρήματα νεολιθικής κεραμικής, μαζί με τα υπολείμματα τροφής στα αγγεία, αποδεικνύουν ότι ο χώρος υπήρξε σημαντικό κέντρο για την προϊστορική κοινότητα, πιθανότατα χρησιμοποιούμενο για συλλογικές δραστηριότητες όπως τελετές και γεύματα.
Καινοτομία στην αρχαιολογική έρευνα
Το 2021 εφαρμόστηκε για πρώτη φορά μια νέα μέθοδος στερεοφωτογραμμετρίας σε ρηχά νερά, καταγράφοντας με εξαιρετική λεπτομέρεια τη βυθισμένη περιοχή του crannog. Συγκεκριμένα, χρησιμοποιήθηκαν δύο ειδικές αδιάβροχες κάμερες με ευρυγώνιο φακό και υψηλή ευαισθησία στο χαμηλό φως, τοποθετημένες με ακρίβεια εκατοστού – παρόμοια με τις λήψεις drones. Αυτό επέτρεψε τη δημιουργία ενός τρισδιάστατου, ψηφιακού μοντέλου υψηλής ανάλυσης, ξεπερνώντας τεχνικές δυσκολίες όπως ίζημα, φωτισμό και βλάστηση.
Η πρωτοποριακή αυτή ερευνητική προσπάθεια αποτελεί το πρώτο δημοσιευμένο αποτέλεσμα του Coastal & Inland Waters Heritage Science Facility του Πανεπιστημίου του Σαουθάμπτον και εκτιμάται πως θα οδηγήσει σε περαιτέρω αποκαλύψεις για μυστηριώδεις προϊστορικές τοποθεσίες ανά τον κόσμο.
