Η σιωπηλή παρουσία των ηφαιστείων δίπλα μας συχνά μεταφράζεται σε αίσθηση ασφάλειας, όμως νέα επιστημονικά ευρήματα για το ηφαίστειο των Μεθάνων ανατρέπουν όσα γνωρίζαμε: ακόμη και μετά από 100.000 χρόνια αδράνειας, ένα ηφαίστειο ενδέχεται να «κρύβει» ενεργή ζωή στα βάθη του.
Η διεθνής επιστημονική ομάδα, με επικεφαλής τον ηφαιστειολόγο Răzvan-Gabriel Popa από το ETH Zürich, χαρτογράφησε 700.000 χρόνια ηφαιστειακής ιστορίας στα Μέθανα, μόλις 60 χλμ. από την Αθήνα – και τα συμπεράσματα είναι συγκλονιστικά. Τα χρονικά διαστήματα ηρεμίας μεταξύ εκρήξεων μπορεί να αγγίξουν και τις δεκάδες χιλιάδες χρόνια, χωρίς το ηφαίστειο να θεωρείται «νεκρό». Η μακροβιότερη αδράνεια, από 280.000 έως 168.000 χρόνια πριν, δεν ήταν παρά μια μακρά φάση υπόγειας συσσώρευσης μάγματος.
Ο Popa χρησιμοποιεί την εικόνα του παγόβουνου: το ορατό ηφαίστειο είναι μόνο η κορυφή αυτού που συμβαίνει στον υπόγειο κόσμο της Γης. Μέσα από χρονολόγηση περισσότερων από 1.250 κρυστάλλων ζιρκονίου, οι ερευνητές «διάβασαν» τα ίχνη των εκρήξεων αλλά και της αφανής μαγματικής δραστηριότητας, ακόμη κι όταν δεν υπήρχαν φανερά σημάδια στην επιφάνεια.
Σύμφωνα με την έρευνα που δημοσιεύτηκε στο Science Advances, το μυστικό βρίσκεται στο «superhydrous» μάγμα, το οποίο, επειδή είναι πλούσιο σε νερό, μπορεί να εγκλωβίζεται στα βάθη χωρίς να φτάνει άμεσα στην έκρηξη. Αυτή η διεργασία οδηγεί στη βαθμιαία συσσώρευση μάγματος – μια σιωπηλή διεργασία που φανερώνεται κυρίως μέσα από μικροσκοπικούς σεισμούς και αργή διόγκωση του εδάφους, όπως εντοπίζεται από σεισμογραφικά και δορυφορικά μέσα.
Παρότι οι επιστήμονες τονίζουν πως στις μέρες μας το ηφαίστειο των Μεθάνων δείχνει χαμηλή επικινδυνότητα για την Αθήνα, προειδοποιούν ότι στο μέλλον ενδέχεται να σημειωθούν ροές λάβας, όπως στο παρελθόν. Σημαντικότερο όμως είναι το μήνυμα πως αντίστοιχα «ήσυχα» ηφαίστεια ανά τον κόσμο (Ιταλία, Αμερική, Ιαπωνία και Ελλάδα) μπορεί να προετοιμάζουν εκρήξεις ακόμα και κατά τη διάρκεια φαινομενικής απραξίας.
Η επιστημονική ομάδα ετοιμάζεται τώρα να ξεκινήσει νέα μελέτη στο ηφαίστειο Ciomadul των Ανατολικών Καρπαθίων, που έχει μείνει αδρανές πάνω από 30.000 χρόνια, αλλά ίσως κρύβει κι αυτό ενεργό μάγμα στη μήτρα του. Το μήνυμα των ειδικών είναι σαφές: «Η σιγή των ηφαιστείων δεν σημαίνει και την απουσία κινδύνου».
