Σε έναν κόσμο που ταλανίζεται από βαθιά διλήμματα και εντάσεις, η ανάγκη για ήπια δύναμη, ουσιαστική διπλωματία και στιβαρή παρουσία της Ευρώπης στη διεθνή σκηνή γίνεται πιο επιτακτική από ποτέ. Πριν πολλά χρόνια, ο διανοητής Γιούργκεν Χάμπερμας είχε προειδοποιήσει πως οι Ευρωπαίοι πρέπει να σταθούν δυνατοί απέναντι στη μονομερή ηγεμονία των ΗΠΑ, θέτοντας ως προτεραιότητα την ενίσχυση της θέσης τους στον ΟΗΕ και το παγκόσμιο γίγνεσθαι.
Το όραμά του, γραμμένο στις 31 Μαΐου 2003 μαζί με τον Ζακ Ντεριντά και άλλους διακεκριμένους Ευρωπαίους, ήταν ένα κάλεσμα προς την Ευρώπη για ανεξαρτησία, με αφορμή την αμερικανική επέμβαση στο Ιράκ. Ωστόσο, παρά τις προειδοποιήσεις εκείνης της εποχής, η γηραιά ήπειρος δεν κατάφερε μέχρι σήμερα να αποκτήσει τη δική της ενοποιημένη πολιτική ταυτότητα, γεγονός που επιβεβαίωσε ο Χάμπερμας στην ομιλία του στις 19 Νοεμβρίου στο Ίδρυμα Siemens του Μονάχου, τονίζοντας πως “από τώρα και στο εξής οφείλουμε να προχωρήσουμε μόνοι μας”.
Αφορμή για επιστροφή στη σκέψη του δίνεται από τον πρόσφατο θάνατο του Χάμπερμας, που ξαναφέρει στο προσκήνιο τόσο τη διδασκαλία του όσο και τις εύστοχες αναλύσεις του για τη δημόσια σφαίρα, όρο που ο ίδιος καθιέρωσε τη δεκαετία του 1960. Η μαθήτριά του, Σίλα Μπενχαμπίμπ, επισημαίνει πως, μεγαλώνοντας κάτω από τη σκιά του ναζιστικού καθεστώτος, ο Χάμπερμας τόλμησε να αναρωτηθεί φωναχτά για τα αίτια και τα διδάγματα της ιστορίας, ανοίγοντας τον δρόμο για μια νέα μορφή διαλόγου και αναστοχασμού.
Σήμερα, αυτή η κληρονομιά δείχνει επίκαιρη όσο ποτέ, με την παρουσία του Ντόναλντ Τραμπ και τις επικίνδυνες διαχωριστικές γραμμές που αλλοιώνουν την αντίληψη της πραγματικότητας και απειλούν τα δημοκρατικά συστήματα. Η Μπενχαμπίμπ σημειώνει το πόσο ζωτικής σημασίας είναι να μάθουν οι νέες γενιές να διακρίνουν ανάμεσα στη φαντασία και τα γεγονότα, ικανότητα που εμπνέεται από το παράδειγμα του Χάμπερμας, ο οποίος μετέτρεψε τα δύσκολα παιδικά του χρόνια σε οδηγό κατανόησης του σήμερα.
Όπως υπογράμμιζε ο ίδιος στους New York Times το 2010, η ελπίδα για τη δημοκρατία βρίσκεται στην πίστη ότι μπορούμε ακόμα να δημιουργήσουμε όλοι μαζί ένα καλύτερο μέλλον. Ακόμα και τώρα που οι χώροι για συλλογική δράση φαίνονται να περιορίζονται, το πνεύμα και οι ιδέες του Χάμπερμας μας δίνουν δύναμη να συνεχίσουμε να αγωνιζόμαστε.
