Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών βρίσκεται μπροστά στη μεγαλύτερη χρηματοδοτική κρίση της ιστορίας του, με το φάσμα της χρεοκοπίας να απειλεί στις επόμενες εβδομάδες. Σύμφωνα με επιστολή του Γενικού Γραμματέα Αντόνιο Γκουτέρες προς τους πρεσβευτές, η οποία εστάλη στις 28 Ιανουαρίου, εξακολουθεί να υπάρχει σοβαρός κίνδυνος να εξαντληθούν τα διαθέσιμα του ΟΗΕ μέχρι τον Ιούλιο, φέρνοντας τον οργανισμό στο χείλος της κατάρρευσης.
Ο Γκουτέρες περιγράφει την κατάσταση ως «κρίση που βαθαίνει καθημερινά», με σοβαρές συνέπειες για τα αναπτυξιακά προγράμματα του ΟΗΕ, προειδοποιώντας πως θα επιδεινωθεί περαιτέρω. Αυτές οι ανησυχητικές εξελίξεις σημειώνονται λίγες εβδομάδες αφότου ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, στις 7 Ιανουαρίου, υπέγραψε μνημόνιο που αποσύρει τις ΗΠΑ από 66 διεθνείς οργανισμούς – συμπεριλαμβανομένων 31 φορέων του ίδιου του ΟΗΕ, που χαρακτηρίστηκαν αντίθετοι με τα αμερικανικά συμφέροντα.
Αν και ο Γκουτέρες απέφυγε να κατονομάσει συγκεκριμένες χώρες, άφησε σαφείς αιχμές κατά των ΗΠΑ, δηλώνοντας πως «έχουν ανακοινωθεί επίσημα αποφάσεις να μην καταβληθούν οι ετήσιοι πόροι που αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του τακτικού προϋπολογισμού».
Η οικονομική κατάσταση είναι δραματική, με τον ΟΗΕ να κλείνει το 2025 με απλήρωτες εισφορές που αγγίζουν το 1,568 δισεκατομμύρια δολάρια – υπερδιπλάσιες από τον προηγούμενο χρόνο. Παρά τη μείωση εξόδων μέσω της πρωτοβουλίας UN80, τα αποθεματικά έχουν σχεδόν μηδενιστεί. Συνολικά, οι εισπράξεις του 2025 κάλυψαν μόλις το 76,7% των οφειλόμενων συνεισφορών από τα κράτη-μέλη.
Η αποχώρηση των ΗΠΑ πλήττει ακόμα περισσότερο το ταμείο, μιας και χρηματοδοτούσαν το 22% του τακτικού προϋπολογισμού (820 εκατομμύρια δολάρια ετησίως) και το 26% των ειρηνευτικών αποστολών, ενώ αποσύρουν και 377 εκατομμύρια δολάρια από το Ταμείο Πληθυσμού του ΟΗΕ – ένα ποσό που στήριζε ουσιαστικά δράσεις υπέρ του οικογενειακού προγραμματισμού και της υγείας σε αναπτυσσόμενες χώρες.
Ο Γκουτέρες έκανε λόγο για έναν «φαύλο κύκλο», εστιάζοντας στο παράδοξο οι δημοσιονομικοί κανόνες να απαιτούν την επιστροφή χρημάτων στα κράτη για κεφάλαια που δεν έχουν καν εισπραχθεί. «Δεν είναι δυνατόν να υλοποιούμε προϋπολογισμούς χωρίς ουσιαστικές εισπράξεις ή να επιστρέφουμε ποσά που δεν λάβαμε ποτέ», επισήμανε χαρακτηριστικά. Υπολογίζεται πως ο ΟΗΕ ίσως υποχρεωθεί να επιστρέψει πάνω από 400 εκατομμύρια δολάρια σε τακτικά κονδύλια και σχεδόν 900 εκατομμύρια από ταμείο ειρηνευτικών αποστολών μέχρι το 2027.
Το πρόβλημα έχει ήδη προκαλέσει τεράστιες καθυστερήσεις στις αποζημιώσεις στρατιωτικών αποστολών αναπτυσσόμενων χωρών, απειλώντας τη συνέχιση των ειρηνευτικών επιχειρήσεων.
