Μία ατμόσφαιρα απόλυτου αιφνιδιασμού επικράτησε ανάμεσα στους περισσότερους από 500 ισχυρούς του πλανήτη που είχαν συγκεντρωθεί στο ξενοδοχείο Bayrische Hof στο Μόναχο, ανυπομονώντας να παρακολουθήσουν το ντεμπούτο του νέου αντιπροέδρου των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, στη Διάσκεψη για την Ασφάλεια. Ένα μήνα μετά την ανέλιξη του Ντόναλντ Τραμπ στη δεύτερη θητεία του, ο Βανς άνοιξε νέο κεφάλαιο με μια πρωτοφανή επίθεση προς την Ευρώπη, διαρρηγνύοντας κάθε ιδεολογική και στρατηγική σύνδεση με τους διαχρονικούς συμμάχους των ΗΠΑ. Ο Βανς υποστήριξε, μάλιστα, ότι η μεγαλύτερη απειλή για την ασφάλεια της Ευρώπης δεν είναι η Ρωσία του Πούτιν ή η Κίνα, αλλά εσωτερικοί περιορισμοί στην ελευθερία έκφρασης, ιδίως λόγω της αυξανόμενης υποστήριξης ακραίων πολιτικών χώρων όπως το γερμανικό AfD.
Η ομιλία αυτή αποτέλεσε το προμήνυμα της νέας στάσης των ΗΠΑ, που επικυρώθηκε με την ανακοίνωση της νέας Στρατηγικής Ασφάλειας από τον Τραμπ τον Δεκέμβριο. Κατά το μεσοδιάστημα, ο Τραμπ επέκρινε σφοδρά την προσέγγιση των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων στο μεταναστευτικό, χαρακτήρισε τα ευρωπαϊκά κράτη “ουσιαστικά μη βιώσιμα” – εξαιρώντας μόνο Ουγγαρία και Πολωνία – και επέβαλε τιμωρητικούς δασμούς στην ΕΕ, αποκλείοντας τους Ευρωπαίους από κρίσιμες διεθνείς διαπραγματεύσεις. Η μεγαλύτερη, όμως, ένταση στις διατλαντικές σχέσεις προήλθε από τις περί Γροιλανδίας επιδιώξεις, με τον Τραμπ να υπονοεί ανοικτά τη δυνατότητα προσάρτησης του νησιού, προκαλώντας οργή στη Δανία και φόβους για αλλαγή μεταπολεμικών συνόρων.
Όπως προειδοποίησε η Δανή πρωθυπουργός Μέτε Φρεντέρικσεν, ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα τερματίσει τη μεταπολεμική παγκόσμια τάξη. Την ίδια στιγμή, ο Μερτς, νυν καγκελάριος Γερμανίας, υπερασπίστηκε ότι το ΝΑΤΟ υπηρέτησε ανέκαθεν ένα σύνολο αξιών και όχι μονάχα μια αμυντική συμμαχία – μια θέση που δύσκολα αντέχει στο νέο διαμορφούμενο περιβάλλον, με τους αναλυτές να υπογραμμίζουν ότι η επίκληση του διεθνούς δικαίου από μόνη της δεν επαρκεί χωρίς ουσιαστικά μέσα επιβολής.
Ο ρόλος του Ηνωμένου Βασιλείου ενισχύεται πλέον, καθώς μέσω του σχηματισμού “Ε3” με Γαλλία και Γερμανία συμμετέχει στην υποστήριξη της Ουκρανίας και ενδέχεται να συμβάλει στην ανάδειξη μιας νέας δομής ασφάλειας για την Ευρώπη. Εάν συμπεριληφθούν η Πολωνία και η Ιταλία, μια πενταμελής ευρωπαϊκή ομάδα μπορεί να αποτελέσει τον πυρήνα για βαθύτερη συνεργασία. Σε ένα σενάριο εξασθένησης ή και διάσπασης του ΝΑΤΟ από τον Τραμπ, οι αναλυτές προβλέπουν δημιουργία αμιγώς ευρωπαϊκών αμυντικών υποδομών, με ανεξάρτητη διοίκηση και πυρηνική αποτροπή.
Οι δομικές αδυναμίες των Ευρωπαίων — τόσο στη στρατηγική επάρκεια όσο και στη διστακτική σύμπτυξη παράλληλων αμυντικών θεσμών σε ΕΕ και ΝΑΤΟ — δείχνουν να διαβρώνονται όσο η Ουάσιγκτον υπό τον Τραμπ και τον Βανς προχωρούν τα σχέδιά τους. Σε αυτό το κλίμα ιστορικής κρίσης, η 62η Διάσκεψη Ασφαλείας στο Μόναχο (13-15 Φεβρουαρίου) αναμένεται να σφραγίσει και επίσημα το χάσμα ανάμεσα στα δύο στρατόπεδα του Ατλαντικού, χωρίς όμως την παρουσία του αντιπροέδρου Βανς, που ακύρωσε ξαφνικά χθες τη συμμετοχή του.
