Από νησί φρίκης, σε σύμβολο ελπίδας για τη σπάνια μεσογειακή φώκια
Η Γυάρος, ένα νησί που κάποτε προκαλούσε δέος ως τόπος εξορίας και καταπίεσης, μεταμορφώθηκε σε έναν από τους σημαντικότερους «παραδείσους» για τις απειλούμενες μεσογειακές φώκιες (Monachus monachus). Όπως αποκαλύπτει σε αφιέρωμά του το BBC, το απρόσιτο κυκλαδίτικο νησί φιλοξενεί πλέον μία από τις μεγαλύτερες συγκεντρώσεις αυτού του σπάνιου θαλάσσιου θηλαστικού στην ολόκληρη Μεσόγειο.
Για 50 περίπου χρόνια, οι πύλες της Γυάρου ήταν κλειστές στους ανθρώπους. Πρώτα ως φυλακή και τόπος εξορίας, στη συνέχεια ως χώρος δοκιμών του Πολεμικού Ναυτικού. Όμως, αυτή ακριβώς η απομόνωση δημιούργησε άθελά της ένα μοναδικό, αμόλυντο οικοσύστημα – ιδανικό για την επανεμφάνιση της σπάνιας φώκιας.
Όταν η φύση ξαναβρίσκει τον χώρο της
Η εικόνα του νησιού άλλαξε ριζικά στις αρχές της δεκαετίας του 2000, όταν μια φωτογραφία με μια μητέρα φώκια και το μικρό της σε ανοιχτή παραλία συγκλόνισε επιστήμονες και κοινό. Χάρη σε συστηματικές μελέτες, αποκαλύφθηκε ότι στη Γυάρο ζει μια αποικία περίπου 70 ενήλικων μεσογειακών φώκιας — εκτιμάται ως η πολυπληθέστερη στη Μεσόγειο.
Οι ερευνητές ανακάλυψαν ότι οι φώκιες γεννούν και μεγαλώνουν τα μικρά τους στις ανοιχτές παραλίες του νησιού, μια συμπεριφορά εξαιρετικά σπάνια λόγω της εντατικής ανθρώπινης παρουσίας σε άλλες περιοχές.
Η αναγνώριση της αξίας του προστατευόμενου οικοσυστήματος ήρθε το 2019, όταν η Γυάρος ανακηρύχθηκε η πρώτη Θαλάσσια Προστατευόμενη Περιοχή στο Αιγαίο. Στον χώρο αυτό εφαρμόζονται αυστηροί κανόνες αλιείας και πραγματοποιούνται συστηματικές περιπολίες για τη θωράκιση της βιοποικιλότητας.
Νέες προκλήσεις στον ορίζοντα…
Παρά τις θετικές εξελίξεις, οι απειλές δεν έχουν εκλείψει. Η παράνομη αλιεία, τα επεκτατικά μη γηγενή είδη και οι πιέσεις για αλλαγές στη διαχείριση της περιοχής εξακολουθούν να εγκυμονούν σοβαρούς κινδύνους για το εύθραυστο οικοσύστημα.
Όπως καταλήγουν οι επιστήμονες, η περίπτωση της Γυάρου δείχνει πώς η φύση ξαναγεννιέται όταν της δοθεί η ευκαιρία. Ωστόσο, τονίζουν ότι η προστασία ενός και μόνο νησιού δεν αρκεί για να σωθεί η μεσογειακή φώκια και η θαλάσσια ζωή της Ελλάδας — γι’ αυτό επισημαίνουν άμεση ανάγκη για νέα δίκτυα προστατευόμενων περιοχών.
