Ραγδαίες αντιδράσεις πυροδότησαν οι δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ σχετικά με την πιθανότητα μεταβίβασης μαχητικών F-35 στην Τουρκία. Το θέμα έχει γίνει πρώτο στις πολιτικές συζητήσεις, με πολιτικούς και στα δύο μεγάλα κόμματα των ΗΠΑ να αντιτάσσονται ανοιχτά στο παραμικρό ενδεχόμενο επιβολής άρσης στις ήδη υπάρχουσες κυρώσεις.
Νωρίτερα, κατά τη διάρκεια της συνάντησής του με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα (07/07/2026), ο Τραμπ εμφανίστηκε ανοιχτός στο να εξετάσει το αίτημα για κατάργηση του καθεστώτος κυρώσεων (νόμος CAATSA) ώστε να γίνει ξανά εφικτή η πώληση των αμερικανικών μαχητικών στην Άγκυρα. Οι αντιδράσεις δεν άργησαν: ακολούθησαν ψηφίσματα αποδοκιμασίας από μέλη του Κογκρέσου, τόσο Δημοκρατικούς όσο και Ρεπουμπλικανούς, με ταυτόχρονες επιστολές διαμαρτυρίας προς τον ίδιο τον πρόεδρο.
Ωστόσο, οι νομικοί και πολιτικοί περιορισμοί στη συγκεκριμένη υπόθεση είναι δρακόντειοι. Η αμερικανική νομοθεσία απαγορεύει στον πρόεδρο να εγκρίνει μονομερώς τέτοια μεταβίβαση εξοπλισμού στην Τουρκία, χωρίς συγκεκριμένες προϋποθέσεις:
- Απομάκρυνση των S-400 από τουρκικό έδαφος
- Γραπτή βεβαίωση των Υπουργών Άμυνας και Εξωτερικών στο Κογκρέσο ότι τα ρωσικά συστήματα είναι εκτός χώρας
- Εγγυήσεις πως δεν θα υπάρξουν μελλοντικές προμήθειες ή ενεργοποίηση των S-400 από την Τουρκία
Αξιοσημείωτο είναι πως το πλαίσιο αυτής της νομοθετικής απαγόρευσης προέρχεται και από πρωτοβουλία του σημερινού Υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, προσδίδοντας πρόσθετη βαρύτητα στο ζήτημα.
Συνολικά 18 βουλευτές, μέσα από κοινή επιστολή που απευθύνουν στους ηγέτες του Κογκρέσου, τονίζουν πως δεν υπάρχουν τα αναγκαία εχέγγυα για να αρθούν οι κυρώσεις που επιβλήθηκαν στην Τουρκία μετά την αγορά των S-400. Επιμένουν ότι στόχος τους είναι να εμποδίσουν κάθε κυβερνητική προσπάθεια για έγκριση πώλησης ή μεταβίβασης F-35, ενώ καλούν το Σώμα να χρησιμοποιήσει κάθε διαθέσιμο μέσο.
Η νομοθεσία CAATSA έχει μετατρέψει το ζήτημα σε κορυφαίο τεστ αξιοπιστίας της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής – καμία ουσιαστική μεταβολή δεν έχει υπάρξει από το 2019, όταν η Τουρκία αποκλείστηκε επίσημα από το πρόγραμμα των F-35. Οι βουλευτές επισημαίνουν και το επιπλέον γεωπολιτικό κίνδυνο: ότι μια ενδεχόμενη πώληση F-35 θα προκαλούσε αποσταθεροποίηση στην περιοχή και απώλεια εμπιστοσύνης μεταξύ των συμμάχων των ΗΠΑ, καθώς παραμένουν ενεργές οι διαφωνίες με Ελλάδα και Κύπρο, καθώς και η στάση της Τουρκίας έναντι του Ισραήλ και του Αζερμπαϊτζάν.
Τις ενστάσεις του κατέθεσε ανοιχτά και ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπέντζαμιν Νετανιάχου, ο οποίος σε συνομιλία του με τον Τραμπ, σημείωσε πως μια τέτοια κίνηση θα ανέτρεπε την ισορροπία δυνάμεων στην περιοχή και δεν θα έπρεπε να θεωρηθεί η Τουρκία αξιόπιστος σύμμαχος. Σημείωσε δε ότι παραμένουν στενοί οι δεσμοί Ουάσιγκτον – Τελ Αβίβ, παρά τις όποιες διαφωνίες.
Συνοψίζοντας, οι όροι των κυρώσεων CAATSA και οι σκληρές πολιτικές αντιστάσεις στο Κογκρέσο καθιστούν σχεδόν αδύνατη την πώληση των F-35 στην Τουρκία. Κάθε απόπειρα παράκαμψης του νόμου κινδυνεύει να προκαλέσει σοβαρές γεωπολιτικές και πολιτικές συνέπειες.
