Οι κίνδυνοι από τα κύματα ακραίας ζέστης αυξάνονται διαρκώς στη χώρα μας, με την επιστημονική κοινότητα να κρούει τον κώδωνα του κινδύνου. Όπως τονίζει ο καθηγητής Φυσικής του Πανεπιστημίου Πατρών, Αθανάσιος Αργυρίου, η Ελλάδα βρίσκεται σε μία από τις πλέον απειλούμενες περιοχές όσον αφορά τις υπερβολικά υψηλές θερμοκρασίες, λόγω της ιδιαίτερης θέσης της στη λεκάνη της ανατολικής Μεσογείου.
Ο καθηγητής εξηγεί ότι κύματα καύσωνα σαν αυτά που πλήττουν την Ευρώπη μπορούν να εμφανιστούν με ανάλογη σφοδρότητα και στη χώρα μας. Οι εκθέσεις Copernicus και Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού καταδεικνύουν πως η Ευρώπη θερμαίνεται με ρυθμό σχεδόν διπλάσιο από τον παγκόσμιο μέσο όρο από το 1980, γεγονός που προμηνύει συχνότερα και χειρότερα επεισόδια στο μέλλον. Ειδικότερα στη νότια Ευρώπη και τη Μεσόγειο, οι προϋποθέσεις για καύσωνες είναι άκρως ευνοϊκές.
Κύριους παράγοντες που εντείνουν τα θερμά επεισόδια αποτελούν τα παρατεταμένα υψηλά βαρομετρικά, η ηλιοφάνεια χωρίς διακοπές, οι θερμές αέριες μάζες από Αφρική και Ιβηρική Χερσόνησο, καθώς και η έλλειψη βροχών που κρατά το έδαφος ξηρό και δυσκολεύει τη φυσική ψύξη της ατμόσφαιρας. Όταν προηγείται ήδη ξηρή περίοδος, οι θερμοκρασίες ανεβαίνουν ακόμη γρηγορότερα με κάθε νέο επεισόδιο.
Η Ευρώπη έχει βρεθεί αντιμέτωπη με θανατηφόρους καύσωνες στο παρελθόν, όπως εκείνους του 2003, 2010, 2017, 2019, 2022 και 2023, που οδήγησαν σε δεκάδες χιλιάδες νεκρούς – το καλοκαίρι του 2022 εκτιμήθηκαν περίπου 61.672 θάνατοι μόνο από τις υψηλές θερμοκρασίες. Το ανησυχητικό είναι πως τα καιρικά αυτά φαινόμενα πλέον πλαισιώνονται από ήδη θερμότερο κλιματικό υπόβαθρο, δείχνοντας πως στο εξής θα είναι πιο συχνά, ισχυρά και επικίνδυνα για τη δημόσια υγεία.
Στην Ελλάδα, οι περιοχές που διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο είναι κυρίως οι ηπειρωτικές πεδινές και κλειστές λεκάνες, με πιο ευάλωτες τη Θεσσαλία, την κεντρική και ανατολική Μακεδονία, τη Θράκη, τη Βοιωτία, την ανατολική Στερεά Ελλάδα, την Αττική και περιοχές της Πελοποννήσου. Πόλεις όπως η Αθήνα και η Θεσσαλονίκη επηρεάζονται επιπλέον από το φαινόμενο της θερμικής νησίδας, ιδιαίτερα τις νύχτες. Αντίθετα, τα νησιά και οι παράκτιες ζώνες συνήθως εμφανίζουν χαμηλότερα μέγιστα, αλλά όταν επικρατεί άπνοια, η υγρασία δυσχεραίνει την αντοχή στη ζέστη.
Επισημαίνεται τέλος ότι παρά τον αυξανόμενο κίνδυνο, δεν υπάρχουν μετεωρολογικές ή κλιματικές μέθοδοι πρόληψης. Η επαρκής πρόγνωση, η ενημέρωση του πληθυσμού και η εφαρμογή σχεδίων πολιτικής προστασίας αποτελούν τα βασικά μέσα άμυνας, ενώ ο ορθός πολεοδομικός και κτιριακός σχεδιασμός μπορεί να προσφέρει πιο δροσερό περιβάλλον στους πολίτες κάθε καλοκαίρι.
