Μια εικόνα εγκατάλειψης μεταμορφώνεται σε κιβωτό τέχνης και μνήμης στην Αγία Παρασκευή.
Η μεγαλοπρεπής διπλή σιδερένια πύλη στην οδό Δημοκρατίας, διακοσμημένη με το καλλιτεχνικό μονόγραμμα «Α και Ι», δεν κρύβει πλέον το μυστικό της: ανήκε στον πολυσυζητημένο Αλέξανδρο Ιόλα. Με εμφανή σημάδια φθοράς, η πύλη υπονοεί τη σκληρή μοίρα της οικίας που προστατεύει – τη θρυλική βίλα Ιόλα.
Στον καταπράσινο κήπο έκτασης επτά στρεμμάτων, που φιλοξενούσε στο παρελθόν μοναδικά έργα τέχνης όπως το διάσημο «Σινιάλο» του Takis, δεσπόζουν σήμερα εργοταξιακοί οικίσκοι, σωροί τσιμέντου και ηλεκτρικά καλώδια. Τα λιοντάρια με τα ζωγραφισμένα πρόσωπα, πάνω στα οποία στηρίζονται οι κίονες της πρόσοψης, έχουν σημαδευτεί από βανδαλισμούς και περιμένουν σε υπομονετική σιωπή την ώρα της αποκατάστασης.
Στο εσωτερικό, η μεταμόρφωση ξεκινά. Έντονη μυρωδιά από φρέσκο χρώμα πλαισιώνει τα πρώτα βήματα, εκεί όπου κάποτε κυριαρχούσε η οσμή της υγρασίας και της εγκατάλειψης. Τα μάρμαρα παλεύουν να διατηρήσουν τη λάμψη τους κάτω από τα στρώματα σκόνης. Το μοναδικό γκραφίτι στη μαρμάρινη σκάλα, με φλόγες και δυνατά χρώματα, αφήνεται να διαφυλάξει τη σκοτεινή ανάμνηση των χρόνων παρακμής – όλα τα υπόλοιπα, έκτασης περίπου 2.000 τ.μ., αφαιρέθηκαν.
«Αυτό θα μείνει για να θυμίζει τι πέρασε η βίλα», τονίζει ο Γιώργος Καπερώνης, διευθυντής του μεγάλου έργου αποκατάστασης που ξεκίνησε το 2023 και αναμένεται να ολοκληρωθεί μέχρι το τέλος του 2026.
Αρχοντικό γεμάτο ιστορία – και πίκρα
Το εμβληματικό αυτό κτίριο, συνολικής επιφάνειας 1.720 τ.μ., θυμίζει περισσότερο μουσείο παρά κατοικία. Οι υψηλές οροφές, τα ευρύχωρα ανοίγματα και το άπλετο φως που διεισδύει από τα μεγάλα παράθυρα δείχνουν ότι εδώ γεννήθηκαν ιστορίες και θύμησες. Αριστουργήματα του 20ού αιώνα κόσμησαν τα δωμάτια, μέχρι που η βίλα, μετά το θάνατο του Ιόλα το 1987 και τις μεταξύ των κληρονόμων συγκρούσεις, λεηλατήθηκε συστηματικά.
«Αναδεικνύουμε έναν χώρο που αντικατοπτρίζει το μεγαλείο της εποχής του Ιόλα», λέει ο δήμαρχος Αγίας Παρασκευής, Γιάννης Μυλωνάκης. Έως και 9 εκατομμύρια ευρώ θα επενδυθούν συνολικά σε αγορά και ανακατασκευή, με τη στήριξη ευρωπαϊκών και εθνικών κονδυλίων.
Τα χρώματα στους τοίχους, διαφορετικά για κάθε δωμάτιο – από λευκό μάρμαρο έως έντονο ροζ, μπεζ και γκρι – μαρτυρούν την πολυπολιτισμική αισθητική του Ιόλα. Για την αποκατάσταση των μαρμάρων, όπως εξηγεί ο Καπερώνης, χρειάστηκε κυριολεκτικά… κυνήγι σε λατομεία από την Αττική και την Αργολίδα έως την Ήπειρο, ενώ πολλές φορές αναζήτησαν υλικά σε μάντρες ή παλαιοπωλεία.
Θραύσματα μιας ένδοξης ζωής
Τα ελάχιστα εναπομείναντα αντικείμενα, όπως ογκώδη μαρμάρινα τραπέζια και κολώνες από ροζ μάρμαρο που γλύτωσαν τη λεηλασία, είναι μαρτυρίες της παλιάς δόξας. Άλλοτε, θραύσματα επίπλων ή μία ξεχασμένη μαρμάρινη βιβλιοθήκη λειτουργούν σαν βουβές αφηγήσεις των όσων διαδραματίστηκαν εδώ – κι όποιος γνώρισε προσωπικά τον Αλέξανδρο Ιόλα, μπορεί να «ντύσει» με αναμνήσεις το γυμνό πια κέλυφος.
Ο Κώστας Χατζηανδρέου, εντεταλμένος δημοτικός σύμβουλος για τη βίλα Ιόλα, θυμάται προσωπικές στιγμές του μεγάλου μαικήνα: τον Ιόλα να κάθεται με τη γούνα του πάνω από τις πιτζάμες, να συνομιλεί για ώρες με τη μαγείρισσα στη μικρή κουζίνα. Φωτογραφίες και αφήγηση αποκαλύπτουν: το μεγαλοπρεπές αυτό σπίτι υπήρξε κάτι παραπάνω από απλός τόπος διαμονής – ήταν φάρος τέχνης, συλλογικής μνήμης και ανείπωτου μεγαλείου.
Η βίλα Ιόλα, ένα μνημείο πολιτισμού και ιστορίας, επιστρέφει ξανά στο προσκήνιο, σηματοδοτώντας το πέρασμα από τη λήθη στην αναγέννηση.
