Μια ιστορική ευκαιρία για την επιστροφή των θραυσμάτων του Παρθενώνα από το Λούβρο δίνει η νέα γαλλική νομοθεσία, η οποία θεσπίστηκε στις 7 Μαΐου και δημιουργεί νέα δεδομένα για τα πολιτιστικά κειμήλια, όπως αναδεικνύει δημοσίευμα της Le Monde και ανάλυση της Ελληνίδας δικηγόρου και ερευνήτριας Κατερίνας Τιτή.
Παρά τις δεσμεύσεις του Εμανουέλ Μακρόν για επιστροφή αφρικανικών θησαυρών, το θέμα των ελληνικών και αιγυπτιακών αρχαιοτήτων εθεωρείτο ανέγγιχτο έως και σήμερα. Η ιστορική ψήφιση του νόμου σηματοδοτεί μια μεγάλη στροφή, παρότι δημιουργεί σημαντικές προϋποθέσεις και όρια: καθορίζει το 1815 ως καταληκτική ημερομηνία για το τι θεωρείται επαναπατριστέο, ενώ εξαιρεί ευρήματα που αποκτήθηκαν μέσω νομίμων ανταλλαγών ή επιστημονικών συμφωνιών.
Η Κατερίνα Τιτή επισημαίνει ότι κάθε αρχαιολογικό έκθεμα απαιτεί διεξοδική διερεύνηση προέλευσης, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στα θραύσματα του Παρθενώνα που βρίσκονται στο Λούβρο. Δύο εξ αυτών βρέθηκαν το 1788 και το 1789 από τον Λουί Φραγκουά Σεμπαστιάν Φοβέλ, ο οποίος δρούσε υπό ρητές εντολές να κατασχέσει ό,τι έβρισκε στην Αθήνα, αδιαφορώντας για τις ηθικές συνέπειες.
Το πρώτο θραύσμα, η πλάκα με τις Εργαστίνες, εντάχθηκε στη δημόσια περιουσία πριν το 1815 και δεν εμπίπτει στο νέο νομικό πλαίσιο – για την επιστροφή της απαιτείται ειδικός νόμος. Το δεύτερο, ωστόσο, μια μετόπη με παράσταση Κενταύρου και Λαπιθίδας, αγοράστηκε το 1818 και ίσως τελικά πληροί τις νόμιμες προϋποθέσεις για επαναπατρισμό, όπως και άλλα θραύσματα που αποκτήθηκαν μεταγενέστερα.
Ανακύπτει ωστόσο κρίσιμο ερώτημα: τι συμβαίνει με τα αντικείμενα που αφαιρέθηκαν πριν το 1815 αλλά πέρασαν στη δημόσια συλλογή αργότερα; Όπως διευκρινίζει η Ελληνίδα ερευνήτρια, ο νόμος αφορά όχι μόνο λεηλασίες και κλοπές αλλά και αντικείμενα που μεταβιβάστηκαν παράνομα, εφόσον ο κάτοχος δεν είχε δικαίωμα διάθεσης.
Για να ληφθεί τελική απόφαση, πρέπει κάθε θραύσμα να μελετηθεί λεπτομερώς, ώστε να τεκμηριωθεί το ιστορικό και νομικό του καθεστώς. Παρά τον ασαφή χαρακτήρα της διαδικασίας, η πολιτική βούληση φαίνεται πλέον αισθητή, με τη Γαλλία να μπορούσε να ακολουθήσει το παράδειγμα του Βατικανού, της Ιταλίας και της Χαϊδελβέργης, οι οποίοι ήδη επέστρεψαν θραύσματα του Παρθενώνα στην Ελλάδα.
Όπως τονίζει η Κατερίνα Τιτή, η επανεξέταση της ιστορίας κάθε πολιτιστικού αντικειμένου στις δημόσιες συλλογές αποτελεί πλέον μονόδρομο, αν θέλουμε να υπάρξει πραγματική αποκατάσταση της πολιτιστικής δικαιοσύνης.
