Αναστάτωση και νέα δεδομένα φέρνει ο πρόσφατος νόμος για τη διανομή κληρονομιάς όταν δεν υφίσταται διαθήκη, καθώς αλλάζει δραστικά τις ισορροπίες για χιλιάδες οικογένειες στην Ελλάδα. Πολίτες και νομικοί ψάχνουν απαντήσεις για το ποιος τελικά μπορεί να διεκδικήσει περιουσία και τι συμβαίνει με τους συντρόφους εκτός γάμου.
Η σειρά κληρονόμων που ισχύει όταν δεν υπάρχει διαθήκη διαμορφώνεται ως εξής:
- Πρώτη τάξη: Προηγούνται σύζυγος και παιδιά. Ο επιζών σύζυγος παίρνει το 1/3 με ένα παιδί ή το 1/4 όταν υπάρχουν περισσότερα παιδιά, τα οποία μοιράζονται το υπόλοιπο.
- Δεύτερη τάξη: Γονείς, αδέλφια και τα παιδιά των αδελφών του θανόντος.
- Τρίτη τάξη: Παππούδες, γιαγιάδες και οι κατιόντες τους καλούνται αν δεν υπάρχουν πρώτοι συγγενείς.
- Τέταρτη τάξη: Προπαππούδες και προγιαγιάδες.
- Πέμπτη τάξη: Αν δεν υπάρχει άλλος συγγενής, ο επιζών σύζυγος γίνεται ο μόνος κληρονόμος. Οι σύντροφοι ελεύθερης συμβίωσης μπορούν να κληρονομήσουν ως πέμπτη τάξη μόνο αν υπάρχει αποδεδειγμένη τριετής σχέση και δικαστική απόφαση.
- Έκτη τάξη: Σε απόλυτη απουσία συγγενών, το Δημόσιο αποκτά την περιουσία.
Ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα ειδικά δικαιώματα του επιζώντα συζύγου, ο οποίος λαμβάνει τα οικιακά αντικείμενα ως εξαίρετο, ενώ οι σύντροφοι σε ελεύθερη ένωση μπορούν πλέον να διεκδικήσουν κληρονομιά κάτω από αυστηρές προϋποθέσεις.
Ενδεικτικές περιπτώσεις
1ο παράδειγμα: Ο Κ φεύγει από τη ζωή χωρίς διαθήκη, αφήνοντας σύζυγο (Σ) και πρώτα ξαδέλφια. Παλαιότερα, η μισή περιουσία πήγαινε στην Σ και η άλλη μισή στα ξαδέλφια. Με τις νέες ρυθμίσεις, ολόκληρη η περιουσία περνά στη Σ.
2ο παράδειγμα: Χήρος ο Κ, 85 ετών, συζούσε 20 χρόνια με την Α και έχει δύο γιους από προηγούμενο γάμο. Οι γιοι μοιράζονται την περιουσία, αλλά η σύντροφος δικαιούται το εξαίρετο (οικοσκευή) και να μείνει για ένα χρόνο στο σπίτι. Αν διαπιστωθεί πως τον φρόντισε ουσιαστικά, μπορεί να λάβει και οικονομική αποζημίωση.
3ο παράδειγμα: Ο Κ, εργένης χωρίς παιδιά ή στενούς συγγενείς, πεθαίνει σε δυστύχημα χωρίς διαθήκη, αφού είχε δεκαετή σχέση με την Α. Σήμερα, η περιουσία περνά στο Δημόσιο. Με τον νέο νόμο, η Α μπορεί να ζητήσει δικαστικά τη μεταβίβαση της κληρονομιάς, αν αποδείξει τριετή συμβίωση. Διαφορετικά, το κράτος παραμένει κληρονόμος.
Επαναστατική κίνηση: Οι κληρονομικές συμβάσεις
Η ελληνική νομοθεσία εισάγει πλέον τις κληρονομικές συμβάσεις — ένα πρωτοποριακό εργαλείο για να ρυθμίσει κάποιος με σαφήνεια την τύχη της περιουσίας του, περιορίζοντας μελλοντικές διαμάχες και δαπανηρές δικαστικές προστριβές. Αυτό αναμένεται να βοηθήσει ιδιαίτερα τις οικογενειακές επιχειρήσεις αλλά και κάθε ιδιοκτησία που χρειάζεται σίγουρη διαδοχή, συμβάλλοντας παράλληλα στη διαφάνεια και τη σταθερότητα στην οικονομία.
Ο νόμος προβλέπει δυο τύπους συμβάσεων: α) Μεταβίβαση περιουσίας μετά τον θάνατο με πλήρη διαχείριση εν ζωή ή β) προγενέστερη παραίτηση από την κληρονομιά για κάποιον με δικαίωμα διαδοχής.
Οι εξελίξεις αυτές ανατρέπουν τα δεδομένα και μεταφέρουν την κληρονομιά σε νέα εποχή, με περισσότερα δικαιώματα και καλύτερες εγγυήσεις τόσο για τις οικογένειες όσο και για τους συντρόφους που ζουν εκτός γάμου.
