Αναβρασμός επικρατεί στους κόλπους του ΝΑΤΟ, καθώς η αντίδραση του Ντόναλντ Τραμπ μετά τις εξελίξεις στο Ιράν απειλεί να προκαλέσει το μεγαλύτερο ρήγμα στην ιστορία της συμμαχίας. Ειδικοί και διπλωμάτες προειδοποιούν πως το ΝΑΤΟ βιώνει μία άνευ προηγουμένου κρίση που ξεπερνά ακόμη και τις εντάσεις των προηγούμενων δεκαετιών.
Η απόφαση ευρωπαϊκών κρατών να μην στείλουν στρατιωτικές δυνάμεις στο στενό του Χορμούζ μετά την έναρξη της στρατιωτικής σύγκρουσης με το Ιράν προκάλεσε την οργή του Αμερικανού προέδρου. Ο ίδιος, μιλώντας στο Reuters, άφησε ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο αποχώρησης των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ, δηλώνοντας χαρακτηριστικά: «Δεν θα κάνατε το ίδιο αν ήσασταν στη θέση μου;».
Οι πρόσφατες δημόσιες παρεμβάσεις του Τραμπ έχουν προκαλέσει συναγερμό σε όλη την Ευρώπη, με πολλούς να φοβούνται ότι η Ουάσινγκτον ενδέχεται να μην προστατεύσει κάποιο μέλος του ΝΑΤΟ εάν δεχθεί επίθεση. Αξιωματούχοι εκτιμούν πλέον ότι η παραδοσιακή συμφωνία αμοιβαίας άμυνας βρίσκεται σε ιστορικά αδύναμη θέση, ενώ ο Μαξ Μπέργκμαν του CSIS τονίζει πως «το ΝΑΤΟ περνά τη χειρότερη φάση από τη δημιουργία του».
Ευρωπαϊκές ανησυχίες και νέες ζυμώσεις
Η αίσθηση ανασφάλειας βαθαίνει στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, καθώς κορυφαίοι αξιωματούχοι αρχίζουν να προετοιμάζονται για ένα μέλλον χωρίς την πλήρη στήριξη των ΗΠΑ. Ο Μαρκ Ρούτε είχε χαρακτηρίσει στο παρελθόν τη σκέψη για αυτόνομη ευρωπαϊκή άμυνα «ανόητη», αλλά τώρα όλο και περισσότεροι θεωρούν πως είναι πλέον αναγκαία. Όπως σημειώνει ο στρατηγός Φρανσουά Λεκουάντρ, «πρέπει να αρχίσουμε να σκεφτόμαστε το ΝΑΤΟ χωρίς τη σιγουριά των Αμερικανών».
Επικίνδυνα παιχνίδια ισχύος
Τα βαθιά ρήγματα δεν είναι ίσως εντελώς καινούργια για τη συμμαχία – και στην πρώτη προεδρική θητεία του Τραμπ, είχε πάλι απειλήσει με αποχώρηση. Αυτή τη φορά όμως, οι Ευρωπαίοι δείχνουν να αμφιβάλλουν αν μπορούν να τον πείσουν να αλλάξει γνώμη. Οι εκατέρωθεν κατηγορίες ανάβουν φωτιές: Η Ουάσινγκτον καταλογίζει στους συμμάχους έλλειψη αλληλεγγύης, ενώ οι Ευρωπαίοι απαντούν πως δεν υπήρξε επίσημο αμερικανικό αίτημα και επικρατούσε ασάφεια ως προς τον συντονισμό στο Χορμούζ.
Ρωσικός δάκτυλος και πολιτικές ισορροπίες
Η συγκυρία γίνεται ακόμη πιο περίπλοκη λόγω των πληροφοριών για ενίσχυση του Ιράν από τη Μόσχα με κρίσιμα δεδομένα στοχεύσεων, αλλά και της χαλάρωσης αμερικανικών κυρώσεων στο ρωσικό πετρέλαιο. Οι εντάσεις εκτοξεύθηκαν στη συνεδρίαση της G7 κοντά στο Παρίσι, με έντονες αντιπαραθέσεις ανάμεσα στον Αμερικανό ΥΠΕΞ Μάρκο Ρούμπιο και την Ευρωπαία επικεφαλής διπλωματίας Κάγια Κάλας.
Δύσκολοι δρόμοι μπροστά
Αν και ο πρόεδρος των ΗΠΑ, βάσει Συντάγματος, δεν μπορεί να αποχωρήσει μονομερώς από το ΝΑΤΟ, μπορεί να δυσκολέψει σοβαρά την αποτελεσματικότητα της συμμαχίας αρνούμενος να δεσμεύσει αμερικανικές δυνάμεις στην υπεράσπιση συμμάχων. Κάποιοι ελπίζουν πως αυτή η κρίση θα αποδειχθεί περαστική, αναφέροντας τις εναλλασσόμενες στάσεις Τραμπ τα τελευταία χρόνια, με ενδεικτικό παράδειγμα τους επαίνους του προς τους Ευρωπαίους στο τελευταίο συμβούλιο κορυφής το 2025.
Σύντομα ο Μαρκ Ρούτε θα μεταβεί στην Ουάσινγκτον, επιχειρώντας να διασφαλίσει μια νέα περίοδο συνεννόησης. Όμως, κορυφαίοι διπλωμάτες προειδοποιούν: ακόμη κι αν αποφευχθεί η σύγκρουση, η διατλαντική σχέση δεν θα ξαναγίνει ποτέ η ίδια. «Ξεκινά μια νέα εποχή για το ΝΑΤΟ – διαφορετική, πιο αβέβαιη και με λιγότερη σιγουριά», καταλήγει η πρώην πρέσβης των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ, Τζούλιαν Σμιθ.
