Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει υιοθετήσει μια φρασεολογία που δεν συναντήθηκε ποτέ από κανέναν προηγούμενο πρόεδρο στη σύγχρονη ιστορία των ΗΠΑ. Το χαρακτηριστικό, άμεσο και -για ορισμένους- σχεδόν αφελές ύφος του, με επαναλαμβανόμενες εκφράσεις και αγαπημένους όρους, αποτελεί το σήμα κατατεθέν της επικοινωνίας του, μαγνητίζοντας τους φανατικούς οπαδούς του κινήματος MAGA.
Από το περίφημο σκάνδαλο των Access Hollywood tapes μέχρι σήμερα, ο Τραμπ δεν έχει διστάσει να εκφραστεί δημόσια με σκληρές και πολλές φορές σοκαριστικές φράσεις, ξεπερνώντας κάθε προηγούμενο. Στην πραγματικότητα, η ασυνήθιστα ωμή ρητορική του έχει ξεπεράσει ακόμη και το σοκ από τις αποκαλύψεις της δεκαετίας του ’70 για το λεξιλόγιο του Νίξον στον Λευκό Οίκο.
Οι επιστήμονες της επικοινωνίας κάνουν λόγο για «ασταθή λεκτική επίθεση», σημειώνοντας πως η διαρκής προσφυγή του σε υβριστικές εκφράσεις και απλοποιημένες προσεγγίσεις σύνθετων θεμάτων, αποτελούν βαθιά τομή στον πολιτικό λόγο της Αμερικής. Η έμφαση σε σκληρές, ακόμη και βίαιες λέξεις, ειδικά σε περιόδους διεθνών εντάσεων, διαχωρίζει θεαματικά το προφίλ του από τους προκατόχους του.
Με την έξαρση των συγκρούσεων με το Ιράν, ο λόγος του Τραμπ έγινε ακόμη πιο ακραίος, φανερώνοντας μια πλήρη αλλαγή σε σχέση με τη στάση προγενέστερων προέδρων σε κρίσιμες στιγμές.
Λεκτικές επιθέσεις και δημόσιος εξευτελισμός αντιπάλων
Στις ανακοινώσεις του για τον θάνατο του Αλί Χαμενεΐ, ο Τραμπ τον περιέγραψε με προσβλητικούς χαρακτηρισμούς όπως «άθλιο και μοχθηρό άνθρωπο» και δήλωσε πως «τον έφαγα πριν με προλάβει». Σε ανάρτησή του στο Truth Social, συνέχισε με ακόμα σκληρότερο ύφος, μιλώντας για «τους αιμοσταγείς κακοποιούς» που απάρτιζαν το επιτελείο του Χαμενεΐ.
Λίγες ημέρες αργότερα, αποκάλεσε στελέχη του ιρανικού καθεστώτος «παρανοϊκά καθάρματα» και μίλησε δημόσια για τον διάδοχο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ ως έναν «ανεπίτρεπτο» άνθρωπο, αφήνοντας υπονοούμενα για τη φυσική του κατάσταση. Το λεξιλόγιο των αμερικανών προέδρων ήταν ανέκαθεν προσεκτικό, ακόμη και σε στιγμές μεγάλης έντασης, όπως απέδειξαν οι ανακοινώσεις των Ρήγκαν, Μπους και Ομπάμα σε αντίστοιχα περιστατικά, όπου προτίμησαν ένα ουδέτερο και λιτό ύφος.
Ανενδοίαστες απειλές και πολεμική διάθεση
Η ένταση στις δηλώσεις δεν σταμάτησε εκεί. Ο Τραμπ ξεκαθάρισε εξαρχής πως η Αμερική «ακόμα δεν έχει δείξει τη δύναμή της» προς το Ιράν και προειδοποίησε για επερχόμενο σφοδρό πλήγμα. Δεν δίστασε να προσθέσει πως οι ΗΠΑ είναι διατεθειμένες να ανταποδώσουν με πολλαπλάσια σκληρότητα, δηλώνοντας με νόημα ότι θα καταστήσουν αδύνατη κάθε προσπάθεια ανάκαμψης της χώρας, συνοδεύοντας τη δήλωσή του με «φωτιά, θάνατο και οργή». Πήγε μάλιστα τόσο μακριά, ώστε να προτείνει επιθέσεις σε πετρελαϊκές μονάδες του Ιράν «για διασκέδαση».
Η στρατηγική πίσω από τις ακραίες λέξεις
Γιατί όμως επιμένει σ’ αυτή την τακτική ο Τραμπ; Σύμφωνα με ειδικούς, ο τέως πρόεδρος γνωρίζει ότι το απλοϊκό και αιχμηρό ύφος διασφαλίζει τη διαρκή παρουσία του στην επικαιρότητα, εστιάζοντας την προσοχή στα θέματα που εκείνος επιλέγει και συσπειρώνοντας τη βάση του, ενώ παράλληλα αποφεύγει να βρεθεί στο επίκεντρο ανεπιθύμητων συζητήσεων. Οι λέξεις για τον Τραμπ είναι όπλο: αλλάζουν ρυθμούς, τροπές και -τελικά- το ίδιο το πολιτικό πεδίο.
Η αξία της ρητορικής μένει, στην ιστορία. Το 1945, ο Τρούμαν άλλαξε το «υπουργείο πολέμου» σε «υπουργείο άμυνας», επιχειρώντας να καλμάρει τα πνεύματα. Το 2025, ο Τραμπ έκανε ακριβώς το αντίθετο, επαναφέροντας τον παλιό όρο και στέλνοντας σαφές μήνυμα πολεμικής ετοιμότητας των ΗΠΑ.
Η «πυρηνική» εμμονή
Τον τελευταίο καιρό, μια λέξη χρησιμοποιείται περισσότερο από ποτέ στις ομιλίες του: “nuclear” (πυρηνικό). Ο δημοσιογράφος David E. Sanger των New York Times παρατηρεί πως ο Τραμπ επαναφέρει διαρκώς τον όρο για να υπογραμμίσει την υπεροχή της αμερικανικής ισχύος, διατυμπανίζοντας ότι η χώρα του διαθέτει το πιο ισχυρό πυρηνικό οπλοστάσιο στον πλανήτη.
Ενδεικτικά, παρά την παλαιότερη θέση του ότι οι πυρηνικές υποδομές του Ιράν είχαν καταστραφεί, προειδοποίησε πρόσφατα ότι η Τεχεράνη θα μπορούσε να αποκτήσει πυρηνικό όπλο «μέσα σε δύο έως τέσσερις εβδομάδες». Αυτή η ρητορική ασυνέπεια φανερώνει ξεκάθαρα πώς ο Τραμπ χρησιμοποιεί τη γλώσσα ως εργαλείο πίεσης, επιρροής και ελέγχου της κοινής γνώμης.
